Velen denken dat de economie na een diepe duik wel snel opnieuw opveert. Wie een beetje rondkijkt, ziet dat dat een fantasie is.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 24 april 2020.)

“No masks. No testing. But lockdown. This is what happens when you panic too late.” Dat tweette Nassim Nicholas Taleb vorige week. De intellectuele duizendpoot is schrijver, statisticus en risicospecialist. Hij werd wereldberoemd tijdens de financiële crisis zowat een decennium geleden. Het begrip zwarte zwaan en het gelijknamige boek zijn van zijn hand. Hij is nog steeds een toonaangevende stem – voor wie die stem wil horen uiteraard.

Taleb beschreef al eind januari hoe we deze coronapandemie het best aanpakten. Zijn aanbeveling was toen bijzonder duidelijk en dwingend: grijp zo snel en zo drastisch mogelijk in. Panikeer dus zo snel mogelijk. Hoe langer je wacht, hoe verder een pandemie zich verspreidt en hoe draconischer de maatregelen om de controle terug te krijgen. Vergelijk het met studeren: wie panikeert drie maanden voor het examen, heeft nog ruim de tijd om zich voor te bereiden. Wie drie dagen van tevoren panikeert, is reddeloos verloren.

Paniek betekent niet zomaar rondlopen als een kip zonder kop. Wel extreme waakzaamheid, extreme voorzorg en extreem snel handelen. Zeker bij een pandemie is dat nodig. De verspreiding verloopt namelijk exponentieel en er is veel onduidelijkheid over de exacte verspreiding en besmettelijkheid. Wie heel vroeg uitgaat van een heel slecht scenario, is beter voorbereid. Een studie van de universiteit van Southampton toont aan dat China het aantal besmettingen met 66 procent had kunnen terugdringen als een week eerder was ingegrepen. Hadden ze dat drie weken eerder gedaan, dan was het aantal gevallen liefst 95 procent lager geweest.

Ik kan iedereen aanraden even te kijken naar de Belgische politieke, journalistieke en wetenschappelijke communicatie van begin maart: daar was geen paniek te bespeuren, integendeel. Geen quarantaine voor reizigers, skiën in Italië was geen enkel probleem en wie wel waarschuwde werd weggezet als een paniekzaaier. Hadden we maar meer gepanikeerd, dan was de economische en medische ramp kleiner geweest. Het beleid kan een dergelijke situatie niet aan. Beleid is altijd geleidelijkheid. Beleid is niet gemaakt voor plotse schokken. Politici denken lineair in een exponentiële wereld. Interacties en feedbackloops tussen maatschappij, gezondheid, economie, geestelijke gezondheid en beleid zijn bijzonder moeilijk te vatten. Toch zijn er manieren om sneller de wereldwijde signalen op te vangen en sneller te panikeren.

Wisdom of the crowd

Wie vandaag sociale media volgt, is sneller op de hoogte van wat op ons afkomt. De wisdom of the crowd werkt daar bijzonder goed. Natuurlijk is er op sociale media veel ruis, bagger en fake news. Maar tussen al die ruis vang je wel als eerste de belangrijke signalen op. Of het nu gaat over het belang van mondmaskers, de ernst van de besmetting in China, de besmettelijkheid (‘het is maar een griepje’), het belang van asymptomatische besmettingen of de wereldwijde economische impact. Wie sociale media op de juiste manier volgt, wist het al twee of drie weken eerder. Wie snel wil panikeren en wie sneller voorbereid wil zijn, volgt wat daar gebeurt. Dat doet het beleid nauwelijks. Dat betekent dat we veel te laat panikeren.

Ik vrees dan ook dat we opnieuw veel te laat panikeren, dit keer over de economie. Bij velen dringt de omvang van de economische ramp niet of nauwelijks door. Zelfs instellingen als het IMF en de Nationale Bank, en Belgische professoren lijken ervan uit te gaan dat de economie na een diepe duik wel snel opnieuw opveert. Wie een beetje rondkijkt, ziet dat dat een fantasie is. Een groot deel van de bedrijven gaat de volgende maanden over de kop of is niet langer leefbaar in een anderhalvemetereconomie. Een economie zet je niet zomaar even stil om ze vervolgens weer in te schakelen. Lichaamsdelen die een tijd geen zuurstof krijgen, sterven ook af en krijg je nooit meer levend.

Daarom graag veel meer paniek over onze steeds sneller stikkende economie. Misschien is het een idee wat meer ondernemers op te nemen in alle organen, raden en comités die beslissen over de exit en onze economische toekomst. Het loon van ondernemers staat op het einde van de maand niet gegarandeerd op hun rekening. Zij hangen voor hun inkomen volledig af van een economie die vandaag versmacht. Ondernemers voelen perfect aan wat met de economie gebeurt. Zij hebben namelijk skin in the game. Niet toevallig ook een boek van meneer Taleb.