Honderd Nederlandse vrienden gaan elke week uit eten. Na het eten wordt de rekening netjes verdeeld. Toch zijn er een paar eenvoudige afspraken. Wie meer verdient, neemt een groter deel van de rekening voor zich. Wie niet werkt, eet gratis. Van de groep van 100 verdelen in de praktijk 77 de rekening onder mekaar. 23 werken niet en hoeven niet mee te betalen.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 23 november 2018.)

Elke week zit in datzelfde restaurant ook een groep van 100 Belgische vrienden. Ze verdelen de rekening op dezelfde manier. Toch valt iets op. Elke Belg die zijn portefeuille bovenhaalt, is fors meer geld kwijt dan de gemiddelde Nederlander. Daarvoor zijn twee oorzaken. Eerst en vooral bestelt het Belgische gezelschap duurdere gerechten. Bovendien betalen slechts 68 Belgen mee de rekening. De overige 32 werken niet en hoeven niet te betalen.

Deze metafoor ligt niet zo ver van de waarheid. Waarom betalen werknemers in België zoveel belastingen? Omdat de rekening van een veel te dure overheid wordt verdeeld over veel te weinig mensen die werken en belastingen betalen. Wie niet werkt, draagt niet bij tot de belastingen. Bovendien ontvang hij meestal nog de een of andere uitkering. Iemand aan de slag krijgen levert dan ook twee vliegen in een klap op: meer belastinginkomsten en minder overheidsuitgaven. Double whammy!

Beste jaren

Alleen lijkt dat in België niet te lukken. We hebben de beste economische jaren van het afgelopen decennium beleefd, maar de werkgelegenheidsgraad lijkt vastgelijmd op een veel te laag niveau. In Wallonië betalen slechts 62 van de 100 vrienden mee aan de rekening, in Brussel nauwelijks 60. Van de 55-plussers betalen er in België maar 49 mee. Bij de niet-EU burgers in Brussel zijn het er nauwelijks 40. Vlaanderen scoort met 73 beter, maar zit nog lang niet aan de Nederlandse cijfers.

Het probleem zit in België vooral bij laaggeschoolden, migranten, jongeren of ouderen. Die krijgen we nauwelijks aan de slag. Toch zijn er voldoende jobs. In de schoonmaak, in de beveiliging, in de horeca, in de (tuin)bouw… Jobs waarvoor vaak een beroep wordt gedaan op buitenlanders. De onheilsberichten over de e-commerce illustreren perfect het Belgische probleem. De afgelopen jaren heeft België 33.000 jobs in de e-commerce aan zijn neus zien voorbijgaan. Dat zijn 33.000 jobs voor lager geschoolden. Dat zijn 33.000 mensen die belastingen hadden kunnen bijdragen. Dat waren 33.000 uitkeringen minder geweest. Nu hebben er vooral 33.000 Duitse of Nederlandse laaggeschoolden een job.

Met laaggeschoolde jobs is er eerst en vooral een probleem aan de vraagzijde: de hoge belastingen maken het heel duur om een werknemer aan te werven. Bij laaggeschoolde jobs zijn de brutominimumlonen vaak te hoog voor de werkgever. Een hoog brutominimumloon is de beste manier om de laagst geschoolden uit de markt te prijzen. Die lonen moeten lager. Zoals in alle andere landen van Europa.

Poging

Ten tweede is er een probleem met de aanbodzijde. Werken loont nog altijd te weinig. De werkloosheidsvergoeding is in België onbeperkt in de tijd. Ja, er werden pogingen gedaan om de uitkering gradueel te laten dalen. Dat zou een prikkel moeten zijn om mensen op de arbeidsmarkt te krijgen. Er werd maar een heel voorzichtig begin van een poging tot een start van een maatregel genomen. Ruim onvoldoende. Het is hoogconjunctuur en er zijn een kwart miljoen vacatures. Wie er dan niet in slaagt de uitkering in de tijd te beperken, kan het niet. Bij de eerstvolgende groeivertraging of recessie wordt die maatregel dan allicht weer opgeborgen vanwege ‘asociaal’ of ‘er zijn toch geen jobs’. Beperk de werkloosheidsuitkering voor eens en voor altijd in de tijd. Zoals in alle andere landen van Europa.

Ten slotte hebben laaggeschoolde jobs een probleem van perceptie. Vakbonden en sommige partijen spreken over ‘snertjobs’, ‘hamburgerjobs’ of ‘slavenarbeid’. Uiteraard haten ze die jobs. Als meer mensen een laaggeschoolde job zouden hebben, zouden meer mensen helpen de rekening te betalen. Er zouden meer belastingbetalers komen en meer mensen die vinden dat de belastingen moeten dalen. Zo zou de rekening voor de huidige zwaar belaste werknemers verdeeld kunnen worden over meer portemonnees. Zoals in alle andere landen van Europa.

Wie denkt dat het onmogelijk is om ouderen, jongeren, laaggeschoolden of migranten aan de slag te krijgen, bezoek eens Nederland, Denemarken, Zweden of Duitsland. Dat zijn landen waar al die mensen werken in plaats van thuis te zitten. Wie denkt dat het een teken van beschaving is om laaggeschoolden te beschermen tegen werk, vergist zich schromelijk.

Wie de belastingen, het overheidstekort en de overheidsschuld naar beneden wil, creëert meer jobs voor laaggeschoolden. Bewaking, schoonmaak, e-commerce of horeca. Noem het instapjobs, of voor mijn part hamburgerjobs. Alleen met meer dergelijke jobs verdelen we de gepeperde overheidsrekening over meer mensen. Meer hamburgerjobs betekent lagere belastingen.