De Amerikaanse droom, maar dan in België.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 19 januari 2018.)

‘Get an education. Work hard. Don’t complain.’ Dat antwoord kreeg ik een aantal jaren geleden van mijn Somalische taxichauffeur in New York toen ik hem vroeg wat de American dream voor hem betekende. De man had vijf kinderen en combineerde een job als IT’er met een bijverdienste als taxichauffeur. Dat deed hij om zijn kinderen beter onderwijs en dus meer kansen te kunnen bieden. Hij geloofde rotsvast dat een van zijn kinderen het zou schoppen tot miljonair of een succesvol wetenschapper. Zijn geloof in de Amerikaanse droom was wat hem elke dag opnieuw motiveerde.

Afgelopen weekend moest ik aan dat verhaal terugdenken toen Angeline Flor Pua tot Miss België werd gekroond. Studeren, heel hard werken, de droom najagen om lijnpiloot te worden en het en passant nog even schoppen tot Miss België. De kersverse Miss had het archetype kunnen zijn van de American dream, ware het niet dat het een Belgische is.

Toch vond een handvol mensen het nodig zich racistisch uit te laten over haar verkiezing en haar te kleineren over haar afkomst. Dan heb je gestudeerd, werk je hard aan je toekomst, klaag je niet – en dan krijg je dat. Er is een kleine harde kern radicalen voor wie iemand met vreemde roots nooit veel goeds kan doen. Die harde kern zal ook nooit van gedachten veranderen, want voor hen is altijd alles de schuld van de migrant. Door die kleine harde kern telkens alle media-aandacht te geven, raken we in het hele debat geen meter vooruit. Ik kan nu al voorspellen wat die harde kern zal zeggen de volgende keer dat iemand met een migratieachtergrond het nieuws haalt.

Tegelijk vond een aantal mensen het nodig om zich vervolgens denigrerend uit te laten over de Vlaming en hem te wijzen op zijn structurele racisme. Dan bied je kansen, werk je hard om nieuwkomers te helpen integreren en verwelkom je elk jaar tienduizenden migranten – en dan krijg je dat. Er is een kleine harde kern radicalen voor wie de Vlaming nooit veel goeds kan doen. Die harde kern zal ook nooit van gedachten veranderen, want voor hen is alles altijd de schuld van de racistische Vlaming. Door die kleine harde kern telkens alle media-aandacht te geven, raken we in dit hele debat geen meter vooruit. Ik kan nu al voorspellen wat die harde kern zal zeggen de volgende keer dat een racistische Vlaming het nieuws haalt.

Het niveau van het migratie-, diversiteits- en racismedebat in Vlaanderen blijft bijzonder bedroevend. Meer dan een kwarteeuw na Zwarte Zondag slagen we er in dit land nog altijd niet in op een normale manier met elkaar om te gaan. Afkomst blijft nog veel te belangrijk, terwijl het over de toekomst moet gaan.

Podium

Wat als Véronique De Kock, Ann Van Elsen of Alizée Poulicek hard hadden gestudeerd en gewerkt om hun droom van piloot te bekostigen? Zouden ze dan ook op het podium van een nieuwjaarsreceptie van een politieke partij zijn gehesen? Ik denk het niet. Racisme is iemand reduceren tot zijn of haar afkomst. Of het nu goed dan wel slecht bedoeld is. Het is gewoon fout, denigrerend of betuttelend. Iemand vernederen wegens een hoofddoek of iemand op een partijlijst zetten wegens een hoofddoek is in beide gevallen iemand reduceren tot zijn of haar afkomst of geloof. Waarom is het zo moeilijk iemand te beschouwen als wat hij of zij is: niet een afkomst, wel een persoonlijkheid, een karakter, ambitie, studies, plannen en dromen. Overigens: als je je dromen wil realiseren, ben je in België nog niet zo slecht af.

Alleen in sprookjes of in geschiedenisboeken kan je nog lezen dat de American dream te vinden valt in de VS. Elke migrant droomt er nog altijd van onderaan de ladder te beginnen en op te klimmen tot het miljonairschap. In de realiteit is dat steeds meer een fabeltje. De sociale mobiliteit in de VS is de afgelopen decennia schrikbarend gedaald. Het inkomen en de afkomst van je ouders bepalen er steeds meer je eigen inkomen en job later in het leven. Uit studies blijkt dat de domste kinderen van rijke ouders in de VS vaker een universitair diploma halen dan de slimste kinderen van arme ouders.

Tot spijt van wie het benijdt: de American dream vind je veel meer aan deze kant van de Atlantische Oceaan. Onderzoek van Eurofound toont aan dat België een van de weinige Europese landen is waar de sociale mobiliteit de afgelopen decennia is toegenomen. Waar de afkomst of het inkomen van je ouders veel minder van belang zijn voor je eigen toekomst dan elders.

Stop met klagen over de hindernissen die je op je pad vindt en maak gebruik van de ontelbare kansen die je krijgt. Stop ook met klagen over de ander omdat hij er anders uitziet. En aanvaard dat de wereld kleurrijker is en nooit meer zwart-wit zal worden.

Get an education. Work hard. Don’t complain. Come live in Belgium.