De toekomst is aan de stadstaten.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 8 december 2017.)

In tijden van disruptie en technologische innovatie zijn de grenzen van landen, gewesten, regio’s of steden niet langer bepalend voor het economisch beleid of de welvaart van burgers. Kennis, goederen, businessmodellen, ideeën, kapitaal of investeerders stoppen niet aan de landsgrenzen. De toekomst is aan de regio’s die open zijn, een netwerk en goede infrastructuur hebben en efficiënt zijn. Los van wie precies verantwoordelijk is voor welke bevoegdheid.

De Nederlanders hebben dat goed begrepen. In een nieuwe campagne zet Amsterdam zich in de markt als de TristateCity. Op een mooie gestileerde landkaart zie je Amsterdam als de spin in het Europese web: grote luchthaven, verbindingen met alle grote Europese steden en drie grote buitenringen rondom de stad. Op de derde buitenring liggen Düsseldorf, Groningen, Gent en ook Brussel.

Volgens het kaartje van de Amsterdammers beschikt Brussel over een regionale luchthaven. Het onderschrift van de promo: ‘30 miljoen mensen, gateway naar Europa, EU-hoofdstad, innovatiecluster.’

Het buitenland begrijpt onmiddellijk dat het hier gaat om een open stad met visie en ambitie. Een buitenlandse investeerder of bedrijf zal het worst wezen welke overheid verantwoordelijk is voor luchtkwaliteit, mobiliteit, belastingen, arbeidsmarkt of innovatie. Op de kaart van de Tri-stateCity staan geen bevoegdheden, provinciegrenzen, regels of andere beperkingen. Alleen mogelijkheden, kansen en groei.

In België is het wel even anders. Daar primeert te vaak de structuur op de inhoud. We hebben jarenlang bevoegdheden gecreëerd of verkaveld zonder na te denken of dat België zelf aantrekkelijker maakt. Of het tot meer welvaart leidt.

Ik herinner me een gesprek een tijdje geleden met een Belgische ambassadeur. Telkens het gesprek evolueerde in de richting van concrete Vlaamse of Brusselse bedrijven begon hij schichtig rond te kijken en stokte het gesprek. Na een tijd kwam de aap uit de mouw: de ambassadeur mocht zich alleen bezighouden met diplomatie. Bedrijven aantrekken of de uitvoer promoten was exclusief voor de Brusselse, Vlaamse en Waalse collega’s van de exportagentschappen. De Nederlandse, Franse of Duitse collega-ambassadeurs lachen zich allicht een breuk.

New York

Het recente Vlaamse initiatief om vijf Vlaamse scale-ups elk 50.000 euro te geven om ‘het te gaan maken in New York’ past in dat rijtje. Dat past in het kader van de Flanders New York Accelerator. Terwijl er in New York met BelCham al jarenlang een vaste, goed geconnecteerde én succesvolle springplank is voor Belgische starters. Wat we zelf doen, doen we graag dubbelop.

Toch hebben we voldoende kansen om ons beter te verkopen. België heeft de facto de schaal van een stadstaat. Kleine landen of grote stadstaten zijn in theorie veel wendbaarder, hebben kortere beslissingslijnen en kunnen efficiënter georganiseerd worden dan een groot land.

Helaas geldt dat niet zomaar voor België. We hebben een hoofdstad van 1 miljoen inwoners met 6 politiekorpsen, 19 burgemeesters en 700 bestuurders. Diezelfde hoofdstad is omringd door Vlaams grondgebied, maar slibt dicht door gebrekkige investeringen in Vlaanderen, een federaal beleid dat bedrijfswagens aanmoedigt, en problemen met Brusselse tunnels. De Belgische luchthaven ligt op Vlaams grondgebied maar moet zich houden aan de Brusselse geluidsnormen.

Slagkracht

Hoe krijg je dat nog uitgelegd? Het obligate antwoord is dat de resterende inefficiënties in België het gevolg zijn van een onvolmaakte staatshervorming. Dat is een illusie. We regionaliseren al decennia, zonder dat België plots een modelstaat is geworden. Voor alle duidelijkheid: het herfederaliseren van alle bevoegdheden zal de zaken niet plots beter doen werken. Al decennialang verkavelen en herverdelen we bevoegdheden en macht. Wat we winnen aan stabiliteit en politieke rust, verliezen we aan efficiëntie en slagkracht.

Het doel van elke politicus moet meer welvaart zijn voor alle burgers. Hoe maken we van België een beter werkend land? Hoe garanderen we dat zo veel mogelijk mensen er zo veel mogelijk op vooruitgaan? Hoe zorgen we dat hier massaal wordt geïnvesteerd, gebouwd, gepland en geïnnoveerd?

Kijk naar wat Johnny Thijs heeft gerealiseerd bij Bpost. Van een vermolmd staatsbedrijf maakte hij in een aantal jaren een modern, efficiënt en digitaal bedrijf. Niet door meer België, meer Vlaanderen of meer structuren. Wel door zich in de markt te zetten als een oplossingsgericht bedrijf dat luistert naar zijn klanten.

Kijk naar Zwitserland. Als klein land combineert het een moeilijke geografie, meerdere taalgemeenschappen en een ingewikkelde staatsstructuur met lage belastingen, een hoge welvaart, een topindustrie en torenhoge scores in alle belangrijke internationale rankings.

Denk eens na waarom de Zwitsers en Bpost wel slagen waar België als geheel dat niet doet. Kom vooral niet af met ‘meer België’ of ‘meer Vlaanderen’. Dat zijn de verkeerde antwoorden op een heel dringende vraag. Het maakt niet uit of de kat wit of zwart is, zolang ze maar veel meer muizen vangt dan vandaag.