Onder het motto ‘Hetzelfde loon voor hetzelfde werk’ werd deze week triomfantelijk een verstrenging van de detacheringsrichtlijn aangekondigd. Concreet zullen Bulgaarse, Poolse of Portugese bouwvakkers voortaan minder lang in het buitenland mogen werken tegen hun eigen nationale loonvoorwaarden. De symbolische Bulgaarse bouwvakker was de West-Europese vakbonden en politici al langer een doorn in het oog. Ze zagen hem als de nagel aan de doodskist van de welvaartsstaat, waarbij de lonen steeds meer onder druk stonden en de lokale jobs werden bedreigd.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 27 oktober 2017.)

Onder het motto ‘Hetzelfde loon voor hetzelfde werk’ werd deze week triomfantelijk een verstrenging van de detacheringsrichtlijn aangekondigd. Concreet zullen Bulgaarse, Poolse of Portugese bouwvakkers voortaan minder lang in het buitenland mogen werken tegen hun eigen nationale loonvoorwaarden. De symbolische Bulgaarse bouwvakker was de West-Europese vakbonden en politici al langer een doorn in het oog. Ze zagen hem als de nagel aan de doodskist van de welvaartsstaat, waarbij de lonen steeds meer onder druk stonden en de lokale jobs werden bedreigd.

Er zijn aanwijsbare redenen waarom de Bulgaar van dienst wordt geviseerd. Die heten Le Pen, brexit en Trump. Voor iedereen is nu duidelijk dat de globalisering van de afgelopen 25 jaar naast miljarden winnaars ook een aantal westerse verliezers heeft gemaakt. De brexitstemmers die de Polen of de Tsjechen als een bedreiging zagen voor hun jobs of welvaart. De Trump-stemmers die niets moeten hebben van ingevoerde arbeid of ingevoerde producten die hun lonen, jobs en toekomst onder druk zetten. Ook in België duiken met de regelmaat van een klok criticasters op die vinden dat we onze grenzen moeten sluiten voor producten en mensen uit het buitenland. Kortom: voor een belangrijk deel van het westerse electoraat was de globalisering geen onverdeeld succes. De hete adem van de populisten zet een rem op de verdere Europese integratie, vrijhandel en globalisering.

Toch is de strijd tegen de Bulgaarse bouwvakker hypocriet. Bulgaren in België die voor 5 euro per uur een huis bouwen, worden beschouwd als een aanslag op onze jobs en welvaartsstaat. Uitgerekend daarom wordt het hen moeilijker gemaakt om hier te komen werken. Als Bulgaren daarentegen in Bulgarije een huis voor mij bouwen en dat vervolgens naar België verschepen, is er geen enkel probleem. Dan noemen we het vrijhandel. Vroeg of laat vallen de maskers af: wie er een probleem mee heeft dat Bulgaren tegen 5 euro per uur diensten leveren ín België, heeft er de facto een probleem mee dat Bulgaren tegen 5 euro per uur diensten leveren áán België. Punt. Zelfs vanuit Bulgarije.

Prefab

Op korte termijn zullen bedrijven daarom beslissen met prefabelementen te werken, die dan wel uit Roemenië of Bulgarije komen. Of dat ze nog meer inzetten op robotisering. Allicht zal arbeid in de bouwsector op korte termijn ook duurder worden. Belgische burgers of bedrijven zullen meer moeten betalen als ze een huis, kantoor of fabrieksgebouw neerpoten. Het geld dat ze extra moeten ophoesten, is geld dat ze niet meer kunnen uitgeven op restaurant, bij de bakker, de kapper of aan hogere lonen.

Bovendien is de maatregel eenzijdig. Als de Bulgaarse bouwvakker wordt geviseerd, waarom dan niet de Oekraïense programmeur? Veel Europese en Belgische technologiebedrijven werken met programmeurs en IT’ers in Roemenië, Bulgarije, Oekraïne, Hongarije of Servië. Uiteraard ook tegen een fractie van het Belgische loon van Belgische IT’ers. Geldt voor hen dan ook ‘hetzelfde loon voor hetzelfde werk’? Waarom niet? Allicht omdat bouwvakkers heel zichtbaar de Belgische bouwvakkers beconcurreren. De Oekraïense IT’er is ook goedkoop, maar is onzichtbaar. Het is echter een kwestie van tijd eer ook dat debat op tafel komt.

En daar eindigt het niet. Wat doen we met artificiële intelligentie? De Bulgaarse bouwvakker kunnen we verplichten tegen hetzelfde loon te werken als zijn Belgische collega. Maar wat doen we met de algoritmes die binnenkort spotgoedkoop de boekhouders, verzekeringsmakelaars of callcentermedewerkers kunnen vervangen? Ook verbieden?

Vrijhandel

Wat dan met de vrijhandel in zijn geheel? Tomaten worden in Marokko ook geplukt tegen een lager loon dan hier. De orderpickers in de magazijnen van Amazon in Duitsland worden ook minder betaald dan de winkelbedienden in uw lokale boekhandel. De Nederlandse leveranciers van HelloFresh of Bol.com zijn goedkoper dan Belgen in een vergelijkbare job. Het is gewoon een kwestie van tijd vooraleer de vrijhandel op zich onder vuur komt.

In een reactie op Trump, de brexit en het populisme is het heel makkelijk beleid te voeren op de kap van de metselende Bulgaar. Wees dan tenminste gewoon eerlijk en vertel er ineens bij dat de tijd van globalisering, vrijhandel en vrij verkeer van personen gedaan is. Dat landen opnieuw grenzen mogen optrekken om concurrentie en innovatie buiten te houden.

Elk argument dat geldt voor de Bulgaarse bouwvakker, geldt net zozeer voor de chauffeur van HelloFresh, het tapijt uit Bangladesh, de smartphone uit China, de blockchain of het algoritme dat binnenkort de boekhouding doet. Allemaal schijnbaar bedreigingen voor onze welvaart. Het tegendeel is waar. De concurrentie en de innovatie doen sommige sectoren soms tijdelijk pijn, maar het zijn wel onze enige motoren van welvaartsgroei. Grenzen sluiten of vooruitgang tegenhouden voelt misschien goed op korte termijn, het vernietigt wel welvaart op lange termijn.