Elke sector, elke lobby, elke belangengroep geniet zijn uitzondering, tegemoetkoming, steunmaatregel of gunsttarief. Is het echt zo moeilijk het langetermijnbelang te laten primeren?

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 19 mei 2017.)

Koterijen bouwen. Dat kunnen we in België en Vlaanderen heel goed. Toch zijn de regels rond ruimtelijke ordening de afgelopen decennia al veel strenger geworden. Als modale burger mag je niet langer eender wat en eender waar bouwen. Dat geldt spijtig genoeg nog niet voor politici. Die mogen nog altijd naar hartenlust fiscale koterijen neerpoten.

Neem het voorstel van afgelopen weekend om beschermende motorkledij fiscaal aantrekkelijker te maken – want goed voor de veiligheid. Dat ik ’s ochtends mijn contactlenzen aanbreng, bevordert ook de algemene verkeersveiligheid. Net zoals het laten herstellen van mijn defecte fietsremmen. Krijg ik voor beide vanaf nu dan ook een fiscale aftrek?

Je krijgt voortaan ook een vergoeding als je met een elektrische fiets naar het werk komt. Waarom geldt die vergoeding niet voor skateboard, rolschaatsen, hoverboard, step of elektrische motorboot?

Het meest frappante voorbeeld is wel het recente voorstel om de lasten te verlagen voor de bouw en de e-commerce. Het is het zoveelste beleid op maat van één sector, één industrie of één regio. Waarom die twee sectoren? Waarom niet de bierbrouwers? De voetbalclubs? De tuinbouwers? De loodgieters? De verzekeraars?

Nodeloos complex

Elke sector, elke lobby en elke belangengroep heeft in België zijn eigen uitzondering, tegemoetkoming, steunmaatregel of gunsttarief. Het gevolg is een nodeloos complexe fiscaliteit die bovendien weinig rechtvaardig is. Wie zijn weg in de fiscaliteit vindt of goed kan lobbyen voor uitzonderingsmaatregelen, hoeft niet te veel belastingen te betalen.

Dat maakt ondernemen niet alleen nodeloos complex, het ondergraaft ook de legitimiteit van het belastingstelsel. Wie te klein is om te lobbyen voelt zich terecht bekocht als anderen veel minder belastingen betalen.

Wat kan er in hemelsnaam zo moeilijk zijn om het langetermijnbelang te laten primeren op het tevreden houden van een paar belangengroepen? Speciale behandelingen voor specifieke sectoren lijken sympathiek. Maar in werkelijkheid zijn ze schadelijk en getuigen ze van een gebrek aan langetermijnvisie. Ze houden innovatie en creativiteit tegen en rekken het leven van slecht gerunde sectoren die rijp zijn voor disruptie.

Beloond

Neem nu de verlaging van de btw in de horeca van 21 procent naar 12 procent. Die maatregel is vooral goed nieuws voor de minst rendabele en slechtst gerunde zaken. Wie niet rendabel is en wie niet innoveert, hoort plaats te maken voor ander en beter – en moet zeker niet beloond worden met steunmaatregelen.

Waarom betaal je geen btw op een papieren krant terwijl op een digitaal krantenabonnement 21 procent verschuldigd is? Omdat de lobbyist van de zieltogende drukkerijen ooit het oor van de toenmalige minister van Financiën kreeg? Waarom is gokken in een casino vrijgesteld van btw terwijl een videogamer wel btw moet betalen?

Volgens de Europese Commissie kan alleen al het afschaffen van die btw-uitzonderingen jaarlijks 8 miljard euro aan extra inkomsten opleveren. Twee vliegen in een klap: gat in de begroting gevuld en een groot stuk van de fiscale complexiteit in een klap weg. Let wel op: wie zich daar ooit aan waagt, jaagt tegelijk elke belangengroep, vakfederatie, associatie of lobbygroep tegen zich in het harnas. Alleen al het verzet tegen het afschaffen van een fiscale prul als de ecocheque toont aan hoe machtig de Lobbyridders van het Status Quo zijn.

We moeten hier en nu stoppen met het bouwen van fiscale koterijen. Ze zijn het symptoom van een viervoudige ziekte: de macht van drukkingsgroepen, onze afkeer van creatieve vernietiging, een gebrek aan perspectief op de langere termijn en vooral, het paternalisme van de politiek.

Lobbyfiscaliteit en het bouwen van fiscale koterijen hebben niets te maken met een moderne fiscaliteit, laat staan met een taxshift. De enige goede taxshift is een taxcut. Voor iedereen. Niet alleen voor wie erin slaagt voor zichzelf een fiscale koterij te laten bouwen.