Op deze pagina’s zijn de afgelopen jaren al ontelbare pleidooien gehouden voor meer ambitie en verandering in België.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 17 maart 2017.)

We moeten langer werken. We moeten ons spiegelen aan Zwitserland. We hebben meer ondernemers nodig, een dynamischer arbeidsmarkt, een moderner onderwijs, een efficiëntere overheid, meer migranten aan de slag…

Keer op keer mensen met dromen over wat beter kan. Hoe we het zelf zoveel beter zouden kunnen doen. Onlangs was het de beurt aan ondernemer Peter Hinssen, die opriep tot een beleid dat verder kijkt dan de volgende verkiezingen. Econoom Geert Noels maakte afgelopen weekend opnieuw de analyse dat België zich op veel vlakken moet spiegelen aan Nederland. Ook ik pleit schuldig aan dromen van meer, beter, hoger en verder voor onze regio. Plus est en nous.

Terwijl ik deze column in de VS schrijf, bekruipt me opnieuw een bekend en ongemakkelijk gevoel. Telkens ik in Amerika kom, of in Amsterdam, of in Berlijn, of in Kopenhagen, voel ik de drang om te schrijven over hoe we ons moeten spiegelen aan wat er elders gebeurt. Over hoe we een voorbeeld kunnen nemen aan deze of gene stad, dit of dat bedrijf, deze of gene overheid. Over hoe België zoveel beter zou kunnen, op voorwaarde dat… Ja, op voorwaarde wat eigenlijk?

Onze beste hoop op al die verandering hebben we zo langzamerhand verkwanseld. We kregen de belofte van een regering zonder socialisten. We kregen de belofte van vijf jaar zonder verkiezingen. Van een regering zonder meerderheid aan Franstalige kant. Van de Europese Centrale Bank kregen we de laagste rentes in de Belgische geschiedenis. We kwamen als een van de beste uit de financiële crisis. Toch zijn we er niet in geslaagd om een grote omslag te maken. Wie verandering beloofde, is daar niet in geslaagd. Voor alle andere partijen die zich daarover verkneukelen: hadden ze het zelf beter gedaan?

Planeten op één lijn

Dat is misschien nog het meest angstaanjagende en verontrustende. Zelfs als alle planeten op één lijn staan ten voordele van verandering, slagen we daar niet in. Misschien zit het er gewoon niet meer in. Heeft het nooit in onze aard gelegen om als land echt uit te blinken. Misschien zijn de mensen die dromen van ander en beter gewoon roepers in een woestijn van vergrijzing, gevestigde belangen, status quo en een langzame exodus van het talent. Misschien – ik durf het bijna niet te schrijven – kunnen we gewoon niet veranderen.

De boutade gaat dat de meest getalenteerde mensen uit onze streken na de sluiting van de Schelde in 1585 Vlaanderen hebben verlaten om te groeien en te ondernemen in Amsterdam. De meer ondernemende Nederlanders hebben vervolgens mee de Amerikaanse oostkust gekoloniseerd en daar nieuwe opportuniteiten gezocht. De meest avontuurlijken onder hen maakten vervolgens de oversteek over land om de basis te leggen van het huidige Californië. Wie vandaag in Silicon Valley woont, zit anders in mekaar dan wie hier in 1585 achterbleef. Misschien is het gewoon te laat, zijn we te oud en te angstig voor échte verandering en vooruitgang.

Toch weiger ik te geloven dat we gedoemd zijn. Hier, op het techfestival SXSW in Texas, en ook elders in de wereld zie je knappe Belgische bedrijfjes en start-ups, stuk voor stuk geleid door briljante en bevlogen mensen met een fantastisch idee en de wil om te slagen. Het heel goede nieuws is dat zij zich absoluut niet hebben gestoord aan de Belgische starheid toen ze hun idee ontwikkelden.

Het nog betere nieuws is dat er velen zijn zoals hen en dat we hen nodig hebben. Het verontrustende nieuws is dat zij België niet nodig hebben om nog groter te worden en elders allicht vruchtbaardere grond vinden om verder te groeien.

Toch weiger ik de hoop zomaar op te geven en wil ik blijven dromen van een België dat echt verandert, ambitieus wordt en grote talenten aantrekt in plaats van ze naar het buitenland te zien vertrekken. Aan al die ondernemers, bedrijven en start-ups om het voorbeeld te geven voor hoe dit land beter kan. Wie beweert dat het beste al achter ons ligt, is definitief gestopt met dromen over een België dat echt verandert.