Vorige week stelde Andreas Tirez in zijn column dat het opstappen van een land uit de eurozone ‘ondenkbaar’ is. Met hoge kosten kan je de muntunie echter niet het eeuwige leven toedichten.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 3 maart 2017.)

De kosten voor het land zijn dan immers prohibitief hoog. Financiële stress, kapitaalvlucht, grote economische onzekerheid en algehele ontreddering op de financiële markten zouden het gevolg zijn.

Toch rijst de vraag of de ‘hoge kosten’ van een euro-exit volstaan om de muntunie het eeuwige leven toe te dichten. Je veronderstelt dan dat politieke discussies uitsluitend gaan om berekening, gezond verstand en rationaliteit. Wie durft daar nog vanuit te gaan? In 1909 – nauwelijks vijf jaar voor de start van de Eerste Wereldoorlog – schreef de Britse journalist Norman Angell dat het ‘ondenkbaar was dat geïndustrialiseerde landen ooit nog met elkaar oorlog zouden voeren, omdat de kosten niet opwegen tegen de baten’. Onlangs zagen we hoe de Britten kozen voor een exit uit de Europese Unie, ook schijnbaar volkomen tegen hun eigenbelang in.

Toegegeven, de eurozone oogt veel stabieler dan een paar jaar geleden. Dankzij de Europese Centrale Bank. Die heeft in 2012 het woord ‘eurocrisis’ uit het economische woordenboek geschrapt door te beloven alles uit de kast te halen om de muntunie overeind te houden. De renteverschillen tussen de landen van de muntunie waren de eerste barsten die de eurozone uit elkaar dreigden te scheuren. Bovendien heeft de ECB de euro bewust en met succes verzwakt. Zo werd de buitenlandse handel aangezwengeld en kreeg de Europese economie een duwtje in de rug – a rising tide lifts all ships.

Mammoettanker

Helaas heeft de Duitse mammoettanker de grootste duw gekregen. In 2016 boekte Duitsland een overschot op de handelsbalans van liefst 8 procent van zijn bruto binnenlands product (bbp). Dat wil zeggen dat de Duitsers voor elke 100 euro die ze zelf besteden er 108 verdienen. Die 8 euro’s extra verdienen ze door de verkoop van goederen en diensten aan het buitenland.

Duitsland ziet zijn grote handelsoverschot als een illustratie van zijn superieure producten en economisch model. Dankzij het beleid van de ECB verzwakte de euro nog verder en kan Deutschland AG zijn machines, sportwagens en industriële producten nog beter slijten aan het buitenland. De ECB is verveld tot de exportpromotor van Duitsland.

Dat is dan ook de grote frustratie van andere eurolanden. Zij lachen groen. Italië of Frankrijk benadrukken vooral de Duitse spaardrift, want voor elke 108 euro die de Duitsers verdienen, besteden ze er immers maar 100. Door te veel te sparen ontzeggen ze de rest van Europa broodnodige vraag en economische groei. De frustratie over de eigen belabberde economische situatie en de Duitse dominantie veroorzaken een opstoot van euroscepticisme in zowel Frankrijk als Italië.

‘Duits politiek wapen’

De Franse extreemrechtse presidentskandidate Marine Le Pen heeft de euro zelfs omschreven als een ‘Duits politiek wapen’, woorden die de Amerikaanse president Donald Trump bijna letterlijk overnam. De financiële markten schatten het risico op een ‘frexit’ of een ‘quitaly’, hoewel nog altijd klein, toch hoger in dan de afgelopen jaren.

Ondanks het beleid van de ECB is het echte probleem van de eurozone niet opgelost: het verschil in concurrentiekracht tussen Duitsland en de rest van Europa. In het pre-eurotijdperk zou de Duitse mark dan verstevigen. Door de duurdere eigen munt zouden de Duitsers meer Renaults kopen, terwijl de rest van Europa minder BMW’s zou aanschaffen. Zo zou het handelsoverschot gereduceerd worden. In een muntunie is dat niet langer mogelijk.

Interne aanpassingen bleken bovendien onmogelijk. Italië noch Frankrijk werd de afgelopen jaren structureel competitiever, terwijl Duitsland sterker is dan ooit. Alle betrokken landen hebben verzuimd te hervormen toen het kon. En als het aan de populisten ligt, zal het er ook niet meer van komen. Hoge schulden, lage groei, hogere rentes, euroscepticisme en toenemend populisme zijn een gevaarlijke cocktail. Zolang die wordt opgediend, is het voorbarig om te beweren dat de eurozone gemaakt is voor de eeuwigheid.