De frustratie over het Belgische verkeer loopt weer hoog op. Files worden jaar na jaar langer in afstand én in tijd. De ernst van het probleem ziet iedereen, maar toch blijven we stilstaan.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 17 februari 2017.)

Een land als Nederland bewijst dat het anders kan. Tien jaar geleden was het verkeer in Nederland een calvarietocht. Files van Breda tot Amsterdam en terug. Het afgelopen decennium is er echter fors geïnvesteerd in nieuwe wegen. Tussen Utrecht en Amsterdam rij je nu vlot over een vijfbaansweg en ook elders is de verkeerssituatie sterk verbeterd. Tegelijk hebben onze Noorderburen een veel strengere autofiscaliteit en zetten ze in op een razendsnelle elektrificatie van hun wagenpark.

Waarom lukt zoiets in België niet? Omdat de stilstand van het Belgische verkeer de afspiegeling is van de politieke en maatschappelijke stilstand in het mobiliteitsdebat. België is een land waar belangengroepen en lobbyisten veel te veel greep hebben op het beleid. Van Febiac tot de Bond Beter Leefmilieu en van het Verbond van Belgische Ondernemingen tot de Bond van Trein- en Tramgebruikers. Allemaal staan ze voortdurend klaar met hun megafoon om hun verlangen naar het status quo te belijden. Politici met voldoende moed en visie om tegen die kortetermijnbelangen in te gaan zijn bovendien erg dun gezaaid. De enige manier om die patstelling te doorbreken is maatregelen nemen waarbij alle betrokken partijen gelijktijdig bakzeil moeten halen. We hebben een vijftrapsraket nodig om onze mobiliteit weer op gang te krijgen.

Ten eerste: investeer meer in nieuwe wegen en bijkomende rijstroken. Het is een illusie dat je de stilstand gaat oplossen zonder nieuwe wegen te bouwen. ‘Meer openbaar vervoer’ is een dogmatische non-oplossing. Onze economie is sinds 1990 met 60 procent gegroeid, terwijl de capaciteit van onze wegen ongewijzigd is gebleven. Dat is onhoudbaar.

Ten tweede: voer een tolheffing in op alle grote verkeersassen, variabel naargelang tijdstip, plaats en soort voertuig. Voer die heffing in voor iedereen. Voor buitenlanders én Belgen, voor vrachtwagens, bestelwagens, moto’s én personenwagens. Anders krijg je onvermijdelijk ontwijkgedrag. Pas als iedereen de financiële gevolgen van zijn mobiliteit voelt, kan het verkeer voor iedereen in betere banen geleid worden.

Ten derde: ga voor een verstandigere autofiscaliteit. De veel te gunstige behandeling van bedrijfswagens én gratis tankkaarten hebben geleid tot een volkomen verdieseld wagenpark, mensen die ver van hun job blijven wonen en een totale stilstand van het verkeer. Van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) over de Nationale Bank tot het Internationaal Monetair Fonds (IMF), iedereen geeft aan dat een duurdere én intelligentere autofiscaliteit onvermijdelijk is.

Ten vierde: ga voor een snellere vergroening van het wagenpark. Wie in Schiphol een taxi neemt, ziet een lange rij Tesla’s staan. Bij het gunnen van het nieuwe taxicontract voor de luchthaven werd geëist dat de taxi’s elektrisch moesten zijn. Doe dat ook in België. Laat op grote en internationaal zichtbare knooppunten zoals stations of luchthavens alleen nog elektrische taxi’s toe. Laat dan ook Uber toe in België, maar alleen als het volledig elektrische wagens gebruikt. Een schoner wagenpark is niet alleen een kwestie van subsidies en van geld uitdelen.

Ten vijfde: aan al die punten moet een volwassen debat worden gekoppeld over het openbaar vervoer. Waarom wordt nog altijd verondersteld dat alleen de overheid in staat zou zijn om vervoer te organiseren? In tijden van big data en overal internet is dat niet het geval. Kijk naar een applicatie als Waze. Die gebruikt data van Google om verkeer vlotter doorheen de drukte te gidsen. Ook Uber, BlaBlaCar, DriveNow en talloze andere private spelers dragen aantoonbaar bij tot een vlotter verkeer.

Waarom moeten we dan jaarlijks miljarden blijven uitgeven om de alleenheerschappij van De Lijn of de NMBS overeind te houden? Een staatsmonopolie is absoluut geen garantie op een betere mobiliteit, betere dienstverlening of minder files. Dat bewijst België volop.

Elk van deze maatregelen afzonderlijk is gedoemd te mislukken, precies omdat elke belangengroep zich geviseerd zal voelen en zich zal weren als een duivel in een wijwatervat. Pas als we alle maatregelen gelijktijdig als een vijftrapsraket lanceren, kan onze mobiliteit écht vooruit gaan. En avant!