Donald Trump legt de eed af als 45ste president van de Verenigde Staten. Een groot stuk van de wereld kijkt angstig naar de toekomst.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 20 januari 2017.)

Luidt president Trump het einde in van de Europese Unie? De vraag is niet zo belachelijk als ze op het eerste gezicht lijkt. Sinds zijn eerste semi-officiële interview een paar dagen geleden is het duidelijk dat hij geen hoge pet op heeft van de EU. De hele Unie is niet meer dan een werktuig van Duitsland, de brexit was ‘fantastisch’ en nog meer landen zullen de Unie verlaten.

De website Politico vatte zijn visie samen onder de titel ‘Trump to Europe: Drop Dead.’ Europa reageert als verlamd op de nieuwe president. De perfecte illustratie was de reactie van de woordvoerder van de Europese Commissie. Hij kwam niet verder dan een schaapachtig gegrinnik: ‘Zeer interessant, geen commentaar.’

Beeld je het volgende scenario eens in: als protectionist stopt Trump de onderhandelingen over een trans-Atlantisch handelsakkoord in het vriesvak. Tegelijkertijd sluit hij wél een handelsakkoord met het Verenigd Koninkrijk en verlaagt de regering van Theresa May de Britse vennootschapsbelasting tot 15 procent. Internationale hoofdkwartieren en Amerikaanse bedrijven kiezen dan allicht massaal voor het VK. De resterende Europese landen raken volkomen verdeeld over de te volgen strategie en de EU brokkelt verder af.

Er is ook een alternatief scenario. Een waarbij de Europese Unie zich bewust is van haar existentiële crisis, én ze actie onderneemt. In het licht van de brexit, Trump en een assertiever Rusland zet Europa zijn verschillen opzij, sluit het plots makkelijker onderlinge akkoorden en slaagt het erin zich als een krachtig project van vrijheid, openheid en welvaart op de kaart te zetten. De grotere internationale geloofwaardigheid werkt als een katalysator voor verdere Europese integratie.

Fatalisme

Welk van de twee scenario’s het zal worden, valt onmogelijk te voorspellen. Toch moeten we ons niet laten verlammen door fatalisme, noch in slaap laten wiegen door blinde naïviteit. Er is wel degelijk hoop. Die vinden we in de grote paradox van deze tijd. Terwijl we vandaag democratisch voor moeilijke tijden staan, heeft het er technologisch nog nooit zo veelbelovend uitgezien.

Terwijl Trump een muur wil bouwen tussen de VS en Mexico, wil Elon Musk naar Mars. De een wil weer aardse grenzen in het leven roepen, de ander wil grenzen in het heelal doorbreken. Terwijl het Verenigd Koninkrijk buitenlanders buiten wil houden, zijn het net die buitenlanders die in Londen de technologiehub Silicon Roundabout bevolken en groei en innovatie realiseren. Terwijl autocraten hun greep op de macht proberen te verstevigen, zagen mobiel internet, steeds meer transparantie en de vrije toegang tot informatie stevig aan hun poten.

Het is onvoorstelbaar wat mogelijk is met 3D-printing, big data, augmented reality, smart cities of met technologische ontwikkelingen in de gezondheidszorg, het onderwijs, het transport, de logistiek en de energie. Wie daar naar kijkt, kan niet anders dan hoopvol zijn over de toekomst, ondanks de Trumps van deze wereld.

Waar je ook kijkt, zie je innovatie, duizelingwekkende technologische vooruitgang en wetenschappelijke doorbraken. Er is nauwelijks een aspect van de huidige maatschappij of economie die niet positief beïnvloed wordt door al die ontwikkelingen. Dat is meteen de grote paradox waaraan we ons moeten optrekken. Democratisch staan we misschien voor moeilijke tijden, technologisch gaat het onvoorstelbaar hard de goede richting uit.

Een wijs man zei me ooit: ‘Wees negatief op de korte termijn, maar altijd positief op de langere.’ De eerste levenshouding vermijdt dat je te vaak teleurstellingen meemaakt. Leg de lat op korte termijn laag genoeg en je wordt in je dagelijkse leven niet al te vaak ontmoedigd. Het optimisme op de langere termijn geeft je dan weer zin om vooruit te gaan, te blijven ondernemen en te blijven dromen van een mooiere wereld. Zo zien mijn komende jaren eruit. De korte termijn is misschien van Donald, de lange termijn behoort zonder enige twijfel toe aan Elon.