Baby’s, wie is er niet dol op? Wat is er mooier dan een nieuw leven? Dan zo’n baby die guitig naar je lacht en al bij de eerste blik je hart steelt. Niet veel, hoor ik u denken. En u hebt gelijk. Een prachtig product van de liefde tussen twee mensen, op natuurlijke wijze of met een klein beetje magie van de wetenschap.

(Artikel door Kristof Willekens, Libera!-fellow en fiscaal adviseur van zelfstandigenorganisatie Unizo, zoals eerst gepubliceerd op de website van Intervista op 22 oktober 2015.)

De term product is misschien wat ongepast. Een klein mensje, gemaakt van vlees en bloed, kan je moeilijk vergelijken met een auto, een computer of al die andere voorwerpen die vaak op puur mechanische wijze tot stand komen. Baby’s zijn ook allesbehalve bandwerk. Integendeel, het zijn volledig op maat gemaakt vruchten van de natuur.

Maar ergens zijn het wel gewoon producten. Stoffen die samensmelten. Een oorspronkelijk ruwe massa die uitgroeit tot een uitermate verfijnde en meer dan welk echt materieel product ook gesofisticeerde harmonie. Bij de groei en vooral de geboorte van een baby komt ook heel wat afval kijken. En de geboorte is nu ook niet bepaald een fraai schouwspel. Integendeel. Moeders weten hoeveel fysieke en psychologische pijn er aan dat ene, magische moment voorafgaat.

Daarom zijn baby’s heel erg zoals welvaart en welzijn: ze maken ons beter, ze maken ons gelukkiger. Maar ze komen niet zonder slag of stoot en af en toe is er een ongelukje of een tegenslag. En ze worden niet ongewassen geboren: het is vaak vuil werk om ze het daglicht te laten zien. Voor welvaart en welzijn geldt hetzelfde: ze maken ons beter, ze maken ons gelukkiger. Maar ze komen niet zonder prijs en ze komen ook niet altijd gewassen.

Sinds 1850 is de levensverwachting in het Westen zo goed als verdubbeld. En we leven niet alleen langer, we leven ook beter, gezonder. Dankzij de gestegen welvaart hebben we een dijk van een sociale zekerheid kunnen uitbouwen. Zowat alle ziektes die vroeger per definitie dodelijk waren zijn verdwenen. Dankzij de gestegen moeten kinderen geen kostwinner meer zijn en kunnen ze naar school gaan tot ze de leeftijd van de leerplicht bereikt hebben. Dankzij de technologische vooruitgang is het werk minder zwaar en minder ongezond, zodat we ook weer langer en beter leven. De omschakeling van de kleinschalige naar de grootschalige landbouw heeft er voor gezorgd dat we altijd zeker zijn van een voorraad betaalbaar voedsel. Enfin, u begrijpt het wel.

Die vooruitgang heeft natuurlijk wel zijn prijs. Omdat het overheidsbeslag vooral na de Tweede Wereldoorlog zo sterk gestegen is, zijn we min of meer verplicht om onze verbruikseconomie in stand te houden. De verbruikseconomie wordt gevoed door natuurlijke grondstoffen. De industrie, het kloppend hart van onze economie, zorgt voor uitstoot en afval. En soms voor een ongeluk.

Sinds het begin van deze eeuw leeft bij meer en meer beleidsmakers, groeperingen en burgers de gedachte dat het anders kan. Dat we naar een echt schone wereld kunnen evolueren waarin onze welvaart en ons welzijn op hetzelfde peil zal blijven. U mag het mij kwalijk nemen, maar ik geloof daar niet echt in. Tenzij we bereid zijn om op vlak van levenskwaliteit een stap terug te zetten. ja, u leest het goed: terugzetten. Het komt er in het leven namelijk op aan van je winst te tellen en tijdig je winst te nemen. Als er vandaag een debat woedt over fijn stof, dan klinkt vaak de stelling dat fijn stof (en luchtvervuiling in het algemeen) het leven verkort. Gezonde jaren kost. Dat zal wel zo zijn. Maar anderzijds hebben we dankzij de vooruitgang wel 40 jaar gewonnen. Jaren die we ook nog eens in betere gezondheid doorbrengen.

Het klinkt cynisch, dat weet ik. En het is een magere troost voor wie de structurele of de incidentele gevolgen van de vooruitgang moet ondergaan. Het is ook niet de bedoeling om het goed te praten. Integendeel. Maar misschien moeten we wel weer durven zeggen dat die slachtoffers zonder de vooruitgang wel nooit geboren waren. Het komt er op aan om de vooruitgang, om het kapitalisme te omarmen. Maar dan wel op een manier dat de nadelen of het afval tot een minimum beperkt worden.

Net zoals bij baby’s ligt de waarde van welvaart en welzijn niet in de prijs die we ervoor betalen, maar wel in het geluk dat we er mee behalen.