Jean Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, heeft een einde gemaakt aan de staat van ontkenning. ‘De EU is niet in een goede staat’, erkende hij. Na verzakkingen van het eurosysteem stort nu het asielsysteem in elkaar. Wederom valt de EU terug op de sterkste van zijn bestanddelen: Duitsland.

De Duitse regering neemt het voortouw. Zij stuurt een open uitnodiging naar crisisgebieden in het Midden-Oosten. Na begrotingscijfers wil Duitsland nu vluchtelingenquota opleggen. Het asielsysteem veroorzaakt een ‘Oost West kloof’ in de EU, nadat het eurosysteem al een ‘Noord Zuid kloof’ bewerkstelligde.

(Artikel door Derk Jan Eppink, gewezen Europees Parlementslid, senior fellow bij het London Policy Center in New York en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2006.)

‘Am deutschen Wesen mag die Welt genesen’, zo schreef de Duitse dichter Emanuel Geibel in 1861. ‘Die Welt’ was in die dagen Europa; de rest was immers zijtoneel. Geibel bepleitte de Duitse natiestaat omdat het ‘deutsche Wesen’ een ‘vredesstichtende werking zou hebben op Europees niveau’. Het is wat anders gelopen, vooral omdat zowel het keizerrijk als het derde rijk het woord ‘mag’ veranderden in ‘soll’. Geibel was een product van de ‘deutsche Romantik’; van een ongefundeerd idealisme dat doorgaans in het tegendeel uitpakt.

Een belangrijke meerwaarde van Europese integratie is dat zij Duitsland omkadert. De Europese Unie is voor Duitsland een veilige haven van gemoedsrust en verzoening met het verleden. Maar als kernstructuren van Europees beleid instorten, verandert dat. De EU heeft de neiging beleidsconstructies te produceren die niet crisisbestand zijn. Het zijn zomerhuisjes in een orkaan. Kritiek op wankele constructies wordt weggewuifd en Brussel verschanst zich in de staat van ontkenning. Uiteindelijk klopt de realiteit op de deur. Het eurosysteem wordt bijeen gehouden met reddingsplannen en noodfondsen. Het asielsysteem produceerde al in 2001 wetgeving voor een antwoord ‘op een massieve instroom van ontheemden’. Niets werkte. Nu volgt noodplan op noodplan.

Zodra de crisis losbreekt, moet Berlijn beslissen. Maar een deutsche Alleingang is riskant omdat dan ‘deutsche Romantik’ opdoemt. Plotseling wordt het ‘deutsche Wesen maatstaf van nobele doeleinden. Toen in 2011 een atoomongeval plaatsvond in Japan besloot niet Japan maar Duitsland tot een ‘Energiewende’. Zonder enig Europees overleg. De Energiewende verstoort de Europese energiemarkt en ontwricht de Nederlandse stroommarkt met goedkope, gesubsidieerde elektriciteit. Als Fransen een ‘goede zaak’ bepleiten, blijft de actie – en daarmee de schade – beperkt tot symboliek en eerbetoon. Maar Duitsers kondigen iets aan en doen het ook nog. ‘Romantik’ is goed in de liefde maar slecht in de politiek.

De Duitse regering presenteert een begroting in evenwicht, als voorbeeld voor de rest van de eurozone. Eurolanden volgen strompelend maar ‘Zahlmeister’ Duitsland treedt ook op als ‘Zuchtmeister’. Bondskanselier Merkel stelt dat de eurocrisis minder erg is als de asielcrisis. Ze zijn even erg. Zuid-Europa ontvolkt; de jeugdwerkloosheid is 50% of hoger. De afgelopen drie jaar verlieten 300.000 Portugezen hun land, de meeste tussen de 20 en 35. In Griekenland vertrokken 200.000 goed opgeleide Grieken. Italie en Spanje kennen dezelfde trends. De geboortecijfers verzwakken verder. Werkloosheid en armoede in Zuid-Europa worden demografisch verankerd. Met Duitsland als zondebok.

Merkel lijkt op het meisje in Haren dat in 2012 via Facebook iedereen uitnodigde voor haar verjaardagsfeestje. Vele duizenden stonden voor de deur. Beide lijken nobel maar inviteerden onverantwoord. De aanzuigende werking is onstuitbaar. Grenscontroles richten niets uit. Duitsland kan misschien een miljoen vluchtelingen opvangen, maar het Midden-Oosten kent miljoenen ontheemden. Duitsland kan dat niet aan en eist ‘vluchtelingenquota’ bij andere lidstaten. Oost-Europese landen, tot nu toe relatief pro-Duits, willen geen asielzoekers. Ze bedoelen: we willen geen islamitische asielzoekers. Waarom? Ze zien de spanningen in stedelijke gebieden van West-Europa en willen deze niet importeren via een asielstroom. Weerstand in het ‘Oosten’ begint al in Oost-Duitsland; in de voormalige DDR. Merkel heeft een ontwikkeling in gang gezet die de sociologie van Europa blijvend verandert. Europa is niet het Beloofde Land maar een economisch stagnerend continent.

Op euforie volgt ontnuchtering. Europa zal oogsten wat Duitsland zaait. Merkel veranderde ‘mag’ in ‘soll’. Am deutschen Wesen soll Europa genesen. Het werkt als een gifpil voor Europa waarin anti-Duitse sentimenten groeien naar een omvang waar de Duitsers zelf geen raad mee weten. Ze zullen zich onbegrepen voelen; niet gewaardeerd. Ze zien niet in waarom bijvoorbeeld Polen en Slowaken niet net zo moreel bevlogen zijn zoals zij. In Duitsland loert een identiteitscrisis. En die treft per definitie heel Europa.