Of het nu gaat om verkiezingsprogramma’s, subsidies of de taxshift, de drieledige mantra is telkens hetzelfde. Daar lijkt op het eerste gezicht niets mis mee. Massale werkloosheid willen we absoluut niet, dus dat moet dan wel betekenen dat we zo veel mogelijk jobs willen. Niet dus. Het aantal mensen met een job is geen maatstaf voor de welvaart van een samenleving. Maximale tewerkstelling is niet hetzelfde als maximale welvaart.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 7 augustus 2015.)

Een bekende anekdote van Nobelprijswinnaar Milton Friedman illustreert waarom. Toen hij in de jaren zestig te gast was in China werd hij onder meer uitgenodigd om de aanleg van een nieuw kanaal te gaan bekijken. Om dat kanaal te graven waren duizenden mensen in de weer met kruiwagens en spades. Toen Friedman aangaf dat de werken misschien sneller zouden vorderen wanneer de Chinezen gebruik zouden maken van graafmachines, bulldozers en vrachtwagens, keek zijn gids hem vol ongeloof aan. Die verklaarde dat het ‘wel de bedoeling is om zo veel mogelijk mensen aan een job te helpen’. Waarop Friedman suggereerde dat het in dat geval misschien beter zou zijn om iedereen lepels te geven in plaats van spades of kruiwagens. Op die manier zouden er namelijk nog veel meer Chinezen nodig zijn om het kanaal te kunnen voltooien.

‘Wat een muggenzifterij’ zullen sommigen denken. Welvaart of jobs, dat is toch precies hetzelfde? Helemaal niet. De mensen die roepen om ‘jobs, jobs, jobs’ hebben minder problemen met het in stand houden van de spreekwoordelijke Friedman-lepels om toch maar zo veel mogelijk mensen aan een baan te helpen. Ze verzetten zich met hand en tand tegen nieuwe initiatieven als Uber of Airbnb – want die kosten in eerste instantie jobs in de taxi- of de hotelsector. Ze verkiezen sectoren met veel jobs boven innoverende sectoren. Of ze staan weigerachtig tegen zelfrijdende auto’s – want die kunnen jobs kosten in het wegtransport. Pleidooien voor jobdelen, halftijdse statuten, vervroegd pensioen, gesubsidieerde banen of meer overheidstewerkstelling zijn in het kamp van ‘jobs, jobs, jobs’ allemaal even goed. Want het levert jobs op.

We kunnen lang debatteren over de juiste graadmeter van de welvaart van een land of een regio, maar het aantal mensen met een baan is dat alvast niet. Heel wat straatarme Afrikaanse of Aziatische landen tellen meer mensen met een baan dan het in verhouding steenrijke België.

Daarom het volgende voorstel. Laat ons stoppen met de enge focus op het aantal banen en kijken naar de totale welvaart. Of met andere woorden: vervang die hele ‘jobs, jobs, jobs’-obsessie door het veel duurzamere ‘Jobs! Jobs! Jobs!’ Bij uitstek iemand als Steve Jobs staat symbool voor het verschil tussen maximale tewerkstelling en maximale welvaart. De voormalige baas van Apple was niet geïnteresseerd in het creëren van zo veel mogelijk banen voor zo veel mogelijk mensen. Toch heeft de technologie waarvoor Steve Jobs symbool staat meer gedaan voor de wereldwijde welvaart dan eender welk tewerkstellingsprogramma uit de recente geschiedenis.

Hij heeft mobiele communicatie gepopulariseerd. Hij heeft van gewone burgers app-ontwikkelaars en miljonairs gemaakt. Hij heeft ervoor gezorgd dat mensen makkelijker hun creativiteit en ondernemerschap konden aanboren. Hij heeft hele nieuwe industrieën, technologieën en innovaties mogelijk gemaakt. Als we het iets breder en op de langere termijn bekijken staat ‘Jobs!’ symbool voor de introductie van bankautomaten, selfscans in de supermarkt, automatische telefooncentrales, kopieermachines, de verbrandingsmotor, stoommachines, de lopende band of het automatische weefgetouw. Allemaal ontwikkelingen en innovaties die niet als doel hadden om zo veel mogelijk jobs te creëren, maar die wel nieuwe opportuniteiten mogelijk maakten, onze welvaart hebben verhoogd en ons leven hebben verbeterd. Dat is het verschil tussen maximale tewerkstelling en maximale welvaart. Het verschil tussen ‘jobs, jobs, jobs’ en ‘Jobs! Jobs! Jobs!’