Gouden tip voor wie in een gezelschap een pittige discussie wil uitlokken: begin over migratie. “Is migratie positief of negatief voor een maatschappij?” Leg de vraag voor aan een Belg enerzijds of aan een Australiër of Amerikaan anderzijds – de antwoorden zullen radicaal verschillen. Die laatste landen zijn stuk voor stuk zelf een “Migration Nation”: ze hebben hun ontstaansgeschiedenis, rijkdom en economisch succes uitsluitend aan migranten te danken.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 6 maart 2015).

Bovendien zorgen telkens nieuwe golven migranten er voor een dynamische, ondernemende en flexibele economie. Van de 25 grootste Amerikaanse technologiebedrijven bijvoorbeeld is maar liefst 60% opgericht door eerste of tweede generatie migranten. Steve Jobs van Apple was een tweede generatie Syriër, Google werd mee gesticht door een eerste generatie Rus en Ebay door een eerste generatie Fransman. Migratie kan dan ook een geweldige rijkdom zijn voor een samenleving en tegelijk rijkdom creëren voor een economie.

Dat is helaas nog niet het geval in België. We worden wel steeds meer een “Nation of Immigrants”, maar slagen er niet in uit te groeien tot een “Migration Nation”. Niet-Belgen maken in dit land zowat 11% uit van de totale bevolking – zowat de absolute top binnen de Europese Unie. Grote groepen migranten ook succesvol laten integreren op de arbeidsmarkt lukt ons echter veel te weinig. Dat is niet alleen bijzonder pijnlijk op menselijk maar ook op financieel-economisch vlak. Een succesvolle integratie van migranten op de arbeidsmarkt zou de zware Belgische vergrijzingsfactuur namelijk veel draaglijker kunnen maken.

Ook de OESO luidt hierover de alarmbel in haar pas gepubliceerde jaarrapport over België. Meer dan in andere OESO-landen was migratie in België gericht op gezinshereniging – eerder dan op participatie op de arbeidsmarkt. Onder meer daardoor is het aandeel laaggeschoolde migranten zowat het hoogste van alle OESO-landen. Dat hoeft op zich geen probleem te zijn, ware het niet dat ons hoog minimumloon uitgerekend die laaggeschoolde migranten uit de markt prijst. Het gevolg is dat maar liefst 45% van de niet-EU28 migranten tussen 15 en 64 niet actief is op de arbeidsmarkt.

Een analyse van de werkloosheidscijfers maakt onmiddellijk het verschil duidelijk tussen een “Migration nation” en een “Nation of Immigrants”. In de VS bedroeg in 2013 de werkloosheidsgraad voor mensen die in de VS geboren waren 7,4%. Voor mensen buiten de VS geboren, was de werkloosheidsgraad zelfs nog een half procentpunt lager. Het verschil met België is ontluisterend. Volgens cijfers van de Nationale Bank was in 2014 de werkloosheidsgraad bij Belgen zowat 7%. Voor migranten van buiten de EU-28 zowat 30%.

Uiteraard zijn racisme en vooroordelen een stuk van de verklaring. Dat stelt ook de OESO in haar rapport. Toch kan dat nooit de voornaamste oorzaak zijn. De zwakke arbeidsmarktprestaties van migranten telkens vernauwen tot racisme en vooroordelen werkt dan ook contraproductief. Dat wekt de illusie dat de geringe jobkansen van migranten makkelijk op te lossen vallen door het heropvoeden van de autochtone bevolking, praktijktesten én een netwerk aan mystery shoppers. Dat is een fabeltje. In de VS bestaat ook racisme en minstens evenveel vooroordelen over buitenlanders als in België. Dat migranten daar een pak meer jobkansen hebben, ligt heus niet aan de goed uitgebouwde praktijktesten, mystery shoppers en uitzonderlijk migrantenlievende bevolking.

Ja, er is racisme en er zijn vooroordelen: spijtig genoeg veel meer dan we zouden willen. Maar er is ook de grote groep laaggeschoolde migranten en de veel te kleine groep hooggeschoolde migranten. Er is het hoge bruto minimumloon dat functioneert als een beroepsverbod voor laaggeschoolden. Er is het onderwijs dat er niet in slaagt om talent met een allochtone achtergrond te ontdekken en laten doorstromen. Er zijn veel te veel incentives die inactiviteit aanmoedigen. Er is de catastrofaal lage participatie van migrantenvrouwen op de arbeidsmarkt…. Migratie kan een onvoorstelbare rijkdom zijn voor een samenleving en kan zowel economieën als samenlevingen dynamiseren. Maar dat vereist wel dat we alle elementen onder ogen durven te zien. Pas wanneer we dat doen, kan een Belgische “Nation of Immigrants” ooit vervellen tot een “Migration Nation”.