Op zaterdag 18 maart 2023 reikte denktank Libera! in hotel Corsendonk Hooge Heyde in Kasterlee haar jaarlijkse Prijs voor de Vrijheid uit aan professor emeritus Rik Torfs, oud-senator en oud-rector van de KU Leuven. Op die gelegenheid gaf Libera!-voorzitter Vincent De Roeck de volgende speech ter verwelkoming.

Geachte professor Torfs, beste Rik,
Geachte heer Vander Taelen, beste Lucas
Waarde genodigden, vrienden van Libera!,
Dames, heren, of hoe u zichzelf verder ook wenst te identificeren,

Het doet mij opnieuw deugd om u in grote getalen te mogen verwelkomen in naam van denktank Libera!. Veel bekende, maar ook een aantal nieuwe gezichten, ongetwijfeld het gevolg van de naam en faam, van het maatschappelijke sex-appeal en de actuele relevantie van onze laureaat.

Naast die nieuwe gezichten dit jaar ook een nieuwe locatie, temidden van de stille Kempen, waar de laureaat zijn roots heeft, in Hotel Corsendonk Hooge Heyde, hier in Lichtaart-Kasterlee. Wie de gastvrijheid van de ondernemersfamilie Nédée een beetje kent, weet dat dit opnieuw een meer dan geslaagde avond beloofd te worden, of al aan het worden is.

Straks volgen de laudatio door Luckas Vander Taelen en de gebruikelijke acceptatiespeech van Rik Torfs, die we bij Libera! de “Gustave de Molinari-lezing” genoemd hebben.

Maar sta mij toe om eerst nog even kort stil te staan bij de Prijs voor de Vrijheid – want er moet mij toch iets van het hart – alsook bij de redenen waarom Rik Torfs deze dubbel en dik verdient.

De Prijs voor de Vrijheid is een jaarlijkse erkenning die ononderbroken sinds 2003 uitgereikt wordt – initieel door Nova Civitas, sinds 2011 door Libera! – aan een persoon die in zijn leven en werk de waarden van een vrije samenleving heeft uitgedragen. De laureaten hoeven zelf geen liberalen of klassiek-liberalen te zijn, de ideologische bandbreedte die over de jaren gehanteerd werd, is ruim.

Daarenboven, volledig in lijn met de huidige woke-gewoonte om slachtoffers te verheerlijken – in dat opzicht waren we pionier – heeft Libera! altijd een speciaal boontje gehad voor personen die omwille van hun uitspraken, hun gedrag, hun schrijfsels of hun ideeën tegenwind gekregen hebben, controverse uitgelokt, en soms zelfs volledig gecancelled of kaltgestellt zijn geweest. De Prijs ‘voor’ de Vrijheid gaat naar personen, zo klinkt het dan, die de prijs ‘van’ de Vrijheid betaald hebben.

Twintig personen gingen Rik Torfs vooraf als laureaat, zeven onder Nova Civitas, dertien onder Libera!. Onder hen personen zoals een Johan Van Overtveldt, toen hoofdredacteur van Trends, later minister van financiën, of iemand als Peter De Keyzer, toen hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis, vandaag een succesvol ondernemer, of een eminent hoogleraar als Marc De Vos, bezieler van het Itinera Instituut en internationaal vermaard. Drie aimabele en respectabele publieke intellectuelen, als dusdanig door vriend en vijand erkend.

Maar het waren natuurlijk niet deze namen die u in de mediaberichtgeving over Libera! en deze editie van de Prijs voor de Vrijheid zag of las. Uit die lijst van twintig namen kozen journalisten en redacteurs er steevast voor om, als enige of bijna-enige, Thierry Baudet te vermelden, om zo deze prijs en de figuur Rik Torfs subtiel in een bepaald politiek verdomhoekje te kunnen duwen.

Evenwel is dit geen leugen, dit is geen fake-news. Thierry Baudet heeft inderdaad de prijs in 2018 gekregen, maar toen was hij een veelbelovend auteur en politiek organisator, met interessante ideeën, een atypische stijl en een bevlogenheid die heel zeldzaam is in het brede intellectuele debat. Dat was toen. Wat nadien gebeurde, hoe alles rond hem ontaardde en blijft ontaarden, kan niet op conto van Libera! geschreven worden. Wij zijn niet verantwoordelijk voor zijn daden of uitspraken van de jaren nadien, strapatsen waar wij ons ook ondubbelzinnig van distantiëren.

Waarom nemen we hem de prijs dan niet af? Een vraag die zeker op sociale media al veelvuldig gesteld is geweest. Omdat wij geen beeldenstormers zijn. Net zoals wij tegen het neerhalen van standbeelden zijn, omdat die volgens ons altijd in hun respectievelijk tijdskader geplaatst moeten worden, kanten wij ons evenzeer tegen het retroactief herevalueren van toegekende prijzen in het verleden. De keuze in 2018 voor Thierry Baudet was weloverwogen, in de tijdgeest van toen. Die geschiedenis heeft haar rechten en die behoudt haar rechten. Voor ons: case closed.

Maar genoeg over het verleden, hoog tijd voor het heden. Het waarom we hier vandaag allemaal samen zijn, de laureaat van 2023: kerkjurist Rik Torfs, een scherpe pen, maar een zachte mens.

Professor emeritus Rik Torfs kan terugblikken op een rijkgevulde carrière. Niet enkel wist hij verschillende hoge functies te bekleden, hij wist ook in elke van die hoedanigheden zijn stempel te drukken op dat domein en op de bredere samenleving. Zo was hij gewoon hoogleraar, senator, rector van de Katholieke Universiteit Leuven, auteur van boeken en columns, maar ook een veelgevraagd analist en commentator in de media, een publiekslieveling, een graag geziene gast in menig entertainmentprogramma, van televisiequizzen tot missverkiezingen.

Dat hij zich de laatste jaren nog heeft weten te ontpoppen tot het enfant-terrible van Twitter verdient evenzeer een vermelding, net als zijn nieuwste pennenvrucht – het boek “Tijdgeest: een Perspectief op Mens en Tijd” – dat ook vanavond hier bij Karl Drabbe van uitgeverij Ertsberg te verkrijgen is.

Rik Torfs verpersoonlijkt verschillende typetjes. Ik ontwaar er drie: de échte conservatief, de échte contrair en de échte academicus.

Rik Torfs verpersoonlijkt de échte conservatief, misschien niet in al zijn ideeën, maar wel in zijn doen en laten, in zijn denken en zijn handelen. Frank Judo legt in zijn boek “Het Bewaren Waard” uit dat een conservatief niet iemand is die per se tégen verandering is, maar wel iemand die tégen de overhaasting van verandering is. Een gezonde houding waarin ook klassiek-liberalen zich herkennen. Haast en spoed zijn zelden goed, en versterken uiteindelijk altijd de macht van de staat.

Rik Torfs verpersoonlijkt de échte contrair. Het durven ingaan tegen wat populair is, het uitdagen van instituten, het afwijken van de mainstream, en uit die tegendraadsheid voldoening – en en cours de route hopelijk ook wat plezier – puren. William Buckley sprak van “dwars over de geschiedenis gaan staan en stop roepen”, een state-of-mind die ook Rik Torfs en vele klassiek-liberalen hier aanwezig niet vreemd is.

Bij Rik Torfs gaat dat contrair zijn wel niet gepaard met tafelspringerij en ook niet met het verloochenen van zijn eigen ideeën. In dat opzicht herinner ik me nog de eerste keer dat ik Rik Torfs in levende lijve mocht ontmoeten, in februari 2007, op een lezing van hem bij het Liberaal Vlaams Verbond op de bovenste verdieping van het Brusselse Hiltonhotel. Wie het boek “Tijdgeest” leest, zal daar identiek dezelfde denkpatronen, kritieken en mijmeringen terugvinden die hij toen – 16 jaar geleden – ook al ten berde bracht in zijn speeches. Een contrair met een handleiding zowaar, te allen tijden trouw aan zijn principes. Een partijliberaal is aan hem dus niet verloren gegaan.

Rik Torfs verpersoonlijkt de échte academicus. Het belang van het rigoureuze onderzoek, het verwerpen van dogma’s, en het onderbouwd in vraag stellen van eerdere assumpties en stellingen. Aan universiteiten waar kennisvergaring en kennisverspreiding de kern van hun bestaan uitmaken, kan en mag er gewoon geen sprake zijn van cancelcultuur of van woke. Het initiatief “Hypatia” van o.a. Libera!-erevoorzitter Boudewijn Bouckaert, Marc Cools en Astrid Elbers, hier allemaal aanwezig, probeert deze problematiek in Vlaanderen aan te kaarten. Want het is ook wel nodig. Rik Torfs beseft dat. Het blijkt droevig gesteld met de intellectuele ideeënstrijd op onze campussen. Of om Walter Block te parafraseren: “diversiteit aan de universiteit vandaag betekent dat je onder je professoren naast een mannelijke marxist, een vrouwelijke marxist, een blanke marxist en een zwarte marxist, tegenwoordig ook een homofiele marxist en een transgender-marxist moet hebben.”

Als besluit van mijn inleiding herneem ik nog graag een passage uit ons persbericht.

“Met deze erkenning wil Libera! bovenal een publiek intellectueel eren die als opiniemaker in de bres staat voor de vrijheid van meningsuiting en het tegensprekelijke, open en hoffelijke debat, ook op en via de sociale media.

Rik Torfs verdient de Prijs voor de Vrijheid omdat hij in tijden van woke onvervaard, zonder schaamte of reservaties, blijft opkomen voor onze Westerse waarden – die klassiek-liberaal en conservatief van oorsprong zijn – en die tot nog niet zo lang geleden door de overgrote meerderheid in Vlaanderen als normaal en verworven beschouwd werden.”

De tijden veranderen, de tijdgeest en het Overton-venster ook, maar onze waardering zal altijd blijven. Van harte proficiat, Rik Torfs, met de Prijs voor de Vrijheid 2023.

Ik wens iedereen van harte nog een leuke verderzetting.

Smakelijk eten.