Een inschatting van vier mogelijke scenario’s na een week van ongeziene oorlog in Europa.

(Artikel door professor Marc De Vos, oprichter Itinera Institute en laureaat Prijs voor de Vrijheid 2019, zoals oorspronkelijk gepubliceerd op Facebook op 4 maart 2022.)

1. Wapenstilstand en Nieuw IJzeren Gordijn: Oekraïners volharden moedig, blijven logistiek overeind met wapens en munitie van het Westen, zien hun steden aan flarden geschoten worden, maar capituleren niet. De verliezen in beide kampen en de vluchtelingencrisis worden zo groot dat een diplomatieke wapenstilstand onvermijdelijk wordt. Daar wordt een feitelijke splitsing van Oekraïne onderhandeld, met een grotere invloedssfeer van Rusland maar een deel van Oekraïne dat naar het westen kan kijken en evolueren, de rest achter een nieuw IJzeren Gordijn. Een gesteunde wederopbouw en terugkeer van vluchtelingen naar het westelijke deel wordt denkbaar, met familiehereniging. Rusland is een vijand maar geen mondiale paria en kan geleidelijk relaties herstellen met andere delen van wereld, druppelsgewijs ook met het Westen, na verloop van tijd.

2. Afghanistan in Europa: Zonder rechtstreekse militaire interventie van het Westen verslaat een oppermachtig en meedogenloos Rusland de wil van het lijdende Oekraïense volk en zijn leiders. Ongekende exodus van vluchtelingen. Oekraïne wordt een vazalstaat met een Moskou-getrouw regime, met grote militaire aanwezigheid op zijn grondgebied, ook gericht op het Westen. Oekraïense guerrilla en partizanen blijven strijden, het Westen infiltreert en steunt indirect, maar geleidelijk steeds minder. Een deel van de vluchtelingen keren niet meer terug, mits hun mannen/zonen kunnen/mogen vluchten, een ander deel verkiest Oekraïne boven alles. Rusland is een paria en een objectieve bondgenoot van elk regime dat zijn eigen bestaan en macht desnoods met geweld ten koste van het Westen wil uitbreiden/handhaven. Een nieuwe Koude Oorlog, warmer dan de vorige, ook met forse economische afscheiding, begint. Europa her-militariseert, er is een smeulende frontlijn tussen Oost-Europa en de Russische invloedssfeer.

3. Pyrrusoverwinning voor Rusland: Onder toenemende internationale druk (China), onder toenemende binnenlandse druk (economie), onder toenemend verzet in de publieke opinie (slachtoffers), doet Poetin alsof hij nooit zal versagen terwijl hij millimeter per millimeter meer ruimte laat voor diplomatie. Uiteindelijk onderhandelt hij een pyrrusoverwinning: symbolische toegiften die zijn staatspropaganda kan opkloppen. Oekraïne blijft grotendeels intact achter, wordt wederopgebouwd, maar zal zich voor de komende decennia als neutrale en tandeloze bufferstaat gedragen. Rusland lijdt grote schade op alle niveaus, het begin van het einde van het Poetin-regime. Vluchtelingen keren grotendeels terug.

4. Revolutie in het Kremlin: Rusland doet de enige systeemhervorming die het ooit heeft gekend: revolutie. Poetin wordt afgezet, verdwijnt spoorloos of sterft mysterieus. Dat kan alleen door collusie van militaire en financiële macht. Die coupplegers moeten kiezen tussen autocratie (zij hebben de macht) of liberale democratie (zij lopen risico voor revanche). Een intense periode van diplomatieke verleiding van Rusland breekt aan. Een machtsvacuüm binnen Rusland maakt de zaken zeer volatiel. Als politieke gevangen bevrijd worden, krijgt Navalny een historische kans, maar dan moet hij wel een deal maken met de Poetin-getrouwen van het verleden.

Er is nog een scenario denkbaar, dat van een totale oorlog die toevallig of bewust uitbreekt. Ik durf het niet te overwegen. Geen glazen bol, misschien zien anderen nog andere scenario’s. Mijn buikgevoel acht het tweede scenario het meest waarschijnlijke.