Enkele jaren geleden werd er fel geprotesteerd tegen een (bescheiden) verhoging van het inschrijvingsgeld aan de universiteiten. Een vaak gehoorde klacht was dat die verhoging een ‘aanslag was op de democratisering van het onderwijs’.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 5 augustus 2016.)

Dat is volkomen lachwekkend. De echte aanslag op de democratisering van het onderwijs is dat je vandaag al kunt bepalen welke zesjarigen nooit aan de universiteit terecht zullen komen. Onafhankelijk van de hoogte van het inschrijvingsgeld. Kinderen die opgroeien zonder kleuteronderwijs, zonder stimulerende omgeving en zonder rolmodellen – en die het daarom nooit tot het hoger onderwijs zullen schoppen.

De grote strijd de volgende jaren is niet het verminderen van ongelijkheid door meer financiële herverdeling, wel het verhogen van de sociale mobiliteit van de sociaal zwaksten. Wie daar oprecht mee begaan is, moet massaal inzetten op het begeleiden van kinderen (en hun ouders) tijdens de eerste vijf levensjaren.

Uit steeds meer onderzoeken blijkt dat de eerste vijf levensjaren van een kind van cruciaal belang zijn voor de latere kansen in het leven. Daarbij gaat het over veel meer dan de klassieke jobkansen of IQ-scores op latere leeftijd. Een hele bibliotheek aan onderzoek beschrijft hoe ook mentale en fysieke gezondheid, misdadig gedrag en de hoogte van het loon bepaald worden door de opvoeding – of het gebrek daaraan – in de eerste vijf levensjaren.

Dat gaat niet over cognitieve vaardig-heden zoals lezen, schrijven, rekenen of ordenen. Niet-cognitieve vaardigheden zijn veel belangrijker. Oplettendheid, het onderdrukken van impulsief gedrag, sociaal gedrag of de lengte van je attention span zijn cruciale determinanten van succes in het latere leven. Neem nu iets als tijdsvoorkeur – de keuze tussen onmiddellijke voldoening versus investeringen op langere termijn. Dat is typisch een vaardigheid waar kinderen – en ouders – uit zwakkere milieus slechter op scoren. Dat blijft hen tot op latere leeftijd achtervolgen.

Tandenpoetsen, voldoende slapen, sporten en gezonde voeding zijn allemaal investeringen op langere termijn. Allemaal inspanningen op korte termijn die op langere termijn baten opleveren. Een beter gebit, betere schoolresultaten, een betere gezondheid, meer zelfvertrouwen… Geen tandenpoetsen, laat opblijven, Playstation spelen of een pak chips opentrekken zijn allemaal veel makkelijker oplossingen op korte termijn. De kosten onder de vorm van slechtere jobs, een slechtere gezondheid, meer mentale problemen en overgewicht zijn voor de langere termijn.

Vooral het beheersen van kortetermijnimpulsen blijkt cruciaal voor financieel en maatschappelijk succes op latere leeftijd. De gewoontes die op jonge leeftijd gevormd worden, dragen kinderen voor de rest van hun leven mee. Wie dus oprecht geïnteresseerd is in sociale mobiliteit en democratisering van het onderwijs, zorgt ervoor dat de meeste aandacht gaat naar kinderen jonger dan zes jaar.

Kleuteronderwijs verplicht maken voor kinderen uit zwakkere milieus volstaat niet. Ook het coachen van ouders is essentieel. Die hebben vaak zelf onvoldoende sociale vaardigheden meegekregen. Wat je niet kent, kun je niet leren. Een iPad geven is makkelijker dan een verhaal voorlezen. Een zak chips openen is makkelijker dan fruit schillen. Bevelen is makkelijker dan onderhandelen. De tv opzetten is makkelijker dan naar de bibliotheek gaan.

Maar het zijn uitgerekend die verschillen in de vroege opvoeding die zorgen voor onoverbrugbare ongelijkheid in het latere leven. Slechtere jobs, slechtere gezondheid, slechtere mentale gezondheid en een minder lang leven.

Dat we die vervolgens allemaal opnieuw moeten aanpakken door sociale programma’s en herverdeling is de facto symptoombestrijding. De werkelijke uitdaging is te investeren in jonge kinderen uit zwakke milieus en hun ouders. Niet door zomaar geld te geven, maar door te begeleiden, te ondersteunen en te coachen.

Wie opgroeit in een echt zwakke sociale omgeving, zal nooit weten wat het is om te betogen tegen een hoger inschrijvingsgeld op de universiteit. Doe daar eerst iets aan.