{"id":7820,"date":"2022-06-23T10:39:58","date_gmt":"2022-06-23T10:39:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.liberavzw.be\/?p=7820"},"modified":"2022-06-23T10:40:20","modified_gmt":"2022-06-23T10:40:20","slug":"artikel-tijd-voor-bezinning-over-stikstofbeleid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.liberavzw.be\/?p=7820","title":{"rendered":"Artikel: Tijd voor bezinning over stikstofbeleid"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Het streng doorvoeren van de Europese stikstofregels is niet raadzaam.<\/strong><\/p>\n

(Dit artikel van Libera!-bestuurder Pieter Cleppe, hoofdredacteur van BrusselsReport<\/a>, verscheen oorspronkelijk op 23 juni 2022 op de website Doorbraak<\/a>.)<\/em><\/p>\n

De stikstofcrisis beroert de gemoederen in de Vlaamse politiek. Zeker nu CD&V niet langer onverkort achter het politiek politiek akkoord hierover staat, wordt het boerenprotest steeds forser, tot zelfs onaanvaardbare bedreigingen aan het adres van de bevoegde N-VA Minister, Zuhal Demir, toe.<\/p>\n

In Nederland waarschuwt de voorman van regeringspartij ChristenUnie, Gert-Jan Segers, dan weer dat de stikstofcrisis \u2018alles in zich [heeft] om totaal te ontsporen in een enorme polarisatie. (\u2026) Dat kan echt, misschien nog net op een beschaafde manier, maar toch een vorm van een burgeroorlog worden.\u2019<\/p>\n

Hoe is het zo ver kunnen komen?<\/strong><\/p>\n

Kort samengevat is de huidige situatie in beide landen het gevolg van Europese regelgeving, nationale \u2018gold-plating\u2018 van diezelfde regelgeving, een iets te enthousiaste omschrijving van wat \u2018kwetsbare natuur\u2019 uitmaakt, genereuze rechterlijke interpretaties, bedenkelijke criteria om stikstof te meten en uiteraard jarenlang uitstelgedrag door beleidsmakers om die ambitieuze regels effectief toe te passen.<\/p>\n

Vooreerst de Europese regelgeving. Concreet gaat het om een combinatie van de Europese nitraat-, Natura- en NEC-richtlijnen. Die laatste richtlijn stelt emissieplafonds van ammoniak en stikstofoxide tegen 2030 vast. Bovendien beoogt de door de Europese Commissie voorgestelde \u2018Green Deal\u2019 om de stikstofambities nog wat aan te scherpen. Concreet wil de Commissie de hoeveelheid nutri\u00ebnten die in de omgeving terecht komen tegen 2030 minstens te halveren.<\/p>\n

In De Volkskrant merken academici Adriaan Schout en Paul Hofhuis op dat bij de uitwerking van de Europese \u2018Natura\u2019-richtlijnen \u2014 dat is de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn uit 1979 en 1992 \u2014 Nederland 162 unieke en kwetsbare natuurgebieden bij de Europese Commissie heeft aangemeld.<\/p>\n

Wat is volgens hen het probleem hiermee?<\/strong><\/p>\n

\u2018Bij de aanwijzing is eenzijdig en technocratisch gekeken naar ecologische belangen. Uitvoerbaarheid en consequenties voor andere belangen waren ondergeschikt. Daardoor was het Europese beleid van meet af aan gedoemd te mislukken, gezien de intensieve economische inrichting van Nederland. Ten tweede, Nederlandse regeringen kregen de afgelopen twintig jaar steeds minder oog voor natuur- en milieuproblemen. Met uitstellen, verzoeken om flexibiliteit, schijnoplossingen, en het niet nakomen van beloften is geprobeerd te doen alsof er aan uitvoering werd gewerkt. De hoop bestond dat innovaties, extra Europese subsidies en Europese coulance de problemen zouden oplossen. Het stikstofdossier leert ons veel over grote Europese ambities en nationale weerbarstigheid.\u2019<\/p>\n

In Vlaanderen is het een gelijkaardig verhaal. Er zijn voorbeelden van agrarische activiteit die al bestond voor de aanleg van het kwetsbare natuurgebied. Denk maar aan de abdij van Averbode, waarvoor dit al sinds 1134 het geval is. Minister Demir wijst ook steeds terecht op het jarenlange uitstelgedrag door opeenvolgende Vlaamse regeringen.<\/p>\n

Zowel in Vlaanderen als in Nederland kwam er uiteindelijk een rechterlijk vonnis dat de politiek dwingt om de eigen regels toe te passen. Volgens sommigen hadden de rechters hier ook voor een minder drastische interpretatie kunnen kiezen. In Duitsland bijvoorbeeld pakte het hoogste administratieve rechtscollege het blijkbaar immers anders aan, door slechts een \u2018de minimis\u2019-drempel te formuleren waaronder geen waarneembare of bewijsbare effecten op de natuur zijn.
\n
\nDemocratie buitenspel<\/strong><\/p>\n

Schout en Hofhuis stellen voorts: \u2018Bij stikstof heeft de democratie zichzelf buitenspel gezet. De 162 gebieden zijn \u201cdefinitief en onherroepelijk\u201d vastgelegd. Nederland en de rest van de EU hadden de plannen niet goed doordacht en langetermijneffecten op andere terreinen onderschat. Zonder herziening van het Europese natuurbeleid is de 25 miljard een noodsprong die hooguit tijdelijk iets zal betekenen. (\u2026) De oplossing ligt in het openbreken van de Europese regels. Echter, de Europese Commissie staat niet zomaar open voor aanpassing want Nederland heeft inmiddels een slechte reputatie op het gebied van natuurbehoud. Daarbij komt dat de Commissie andere landen niet de mogelijkheid wil bieden om hun natuurproblemen bespreekbaar te maken.\u2019<\/p>\n

Ze waarschuwen daarbij ook dat de \u2018Green Deal\u2019 van de EU de foute weg op gaat: \u2018De grootschalige Green Deal dreigt in de uitwerking vergelijkbaar te worden met het vastgelopen stikstofbeleid. De onderhandelingen in Brussel worden opnieuw gekenmerkt door een technocratische aanpak. Ook hier dreigen ingrijpende economische consequenties en soortgelijke problemen met draagvlak en handhaving.\u2019<\/p>\n

Gold-plating<\/strong><\/p>\n

Niet enkel naar het Europese beleidsniveau moeten we met de beschuldigende vinger wijzen. Zowel in Nederland als bij ons was er sprake van \u2018gold-plating\u2018: het veel te strikt uitvoeren van Europese regels. <\/p>\n

Geesje Rotgers, een onderzoeksjournaliste bij Stichting Agrifacts, haalt met betrekking tot het Nederlandse stikstofbeleid een beleidsadvies aan van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), een adviesorgaan van de Nederlandse overheid.<\/p>\n

Dat \u2018constateert kortweg dat, als Nederland zo strak blijft vasthouden aan zijn stikstofbeleid (lees: rekenmodellen) als nu, het gevolg is dat er in grote delen van Gelderland, Overijssel en Brabant nagenoeg geen ruimte meer zal zijn voor landbouw. Het PBL adviseert breder te kijken dan stikstof; de Europese regels stellen immers niet stikstof maar natuurkwaliteit centraal.\u2019<\/p>\n

Te simplistisch berekend<\/strong><\/p>\n

Een specifiek probleem daarbij is dat er volgens haar bedenkelijke criteria zijn om stikstof te meten: \u2018Bijna alle stikstofrapporten zijn papieren tijgers, gebaseerd op simplistische rekenmodellen.\u2019 Het \u2018simplistisch rekenmodel\u2019 dat Nederland volgens haar hanteert, zorgt ervoor dat er nooit een oplossing kan komen: \u2018Als alle koeien weg zijn uit Nederland, er geen auto meer op de weg rijdt, elke fabriek is gesloten en de laatste mens ge\u00ebmigreerd, dan n\u00f3g worden de stikstofnormen in talrijke natuurgebieden overschreden.\u2019<\/p>\n

In plaats van het huidige beleid voort te zetten, stelt ze daarom voor \u2018dat er in de natuur zelf wordt gekeken en transparant (!) wordt gecontroleerd, om erachter te komen waarom Nederland de natuurdoelen niet haalt\u2019. Zoiets vragen ook Nederlandse boerenorganisaties. Zij willen eerst de toezegging van de regering van Mark Rutte dat exact wordt uitgezocht hoe het is gesteld met de flora en fauna per kwetsbaar natuurgebied, vooraleer onderhandelingen te starten over oplossingen.<\/p>\n

Ook in Vlaanderen is het beleid te enthousiast meegegaan in het uitvoeren van de Europese regelgeving \u2014 in de planning, niet zozeer de uitvoering \u2014 ook al is het Europese stikstofkader wel strikter dan andere Europese milieuregels. Nadien draalt men dan dus wel met de uitvoering \u2014 terwijl de exacte meting van stikstof ook te wensen overlaat.<\/p>\n

Alternatieven<\/strong><\/p>\n

Ook de manier om het doel \u2014 minder stikstof \u2014 te bereiken laat veel te wensen over. Landbouwjournalist Bram Bombeek haalt aan dat de huidige overeengekomen methode, die hij omschrijft als \u2018veel gedoe en roekeloos bestuur\u2019, zich uiteindelijk richt op \u2018niet eens \u00e9\u00e9n procent van de totale stikstofreductie\u2019. Hij stelt integendeel het volgende voor: \u2018Een vergunningsstop vermijden kan veel makkelijker en goedkoper via de vrijwillige uitstapregeling voor varkensboeren. Die maatregel laat minstens zestien keer meer stikstof uit het bad lopen dan de sluiting van de rode bedrijven.\u2019<\/p>\n

Een alternatief kan ook een systeem van verhandelbare productierechten, zoals experten volgens Bombeek suggereren: \u2018In het verslag van het expertenpanel voor de stikstofproblematiek staat te lezen dat \u201ccommand- and-controlbeleid\u201d duur is en\/of niet effectief. Als goedkoper en effici\u00ebnter alternatief voor de uitkoop van vergunningen en het generiek verplichten van technologische maatregelen, stellen ze een systeem van verhandelbare productierechten voor.\u2019<\/p>\n

Metingen van stikstof zijn een \u2018knoeiboel\u2019<\/strong><\/p>\n

Een uitvoerig artikel over de problematiek in De Standaard noemt de stikstofboekhouding van de overheid \u2018een knoeiboel\u2019. Het stuk verduidelijkt: \u2018De offici\u00eble uitstootcijfers worden berekend op basis van de aangiftes die de veehouders doen bij de mestbank. Ze geven door hoeveel dieren in welk type stal zitten. Die data gaan naar de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), die ze in een model stopt. Dat legt een aantal dingen bij elkaar, zoals de dierenaantallen die de boeren doorgeven, de gemiddelde uitstoot van die dieren in elke fase van hun ontwikkeling, het soort voeder dat ze krijgen en het type stal met de eventuele systemen die emissies reduceren. De cijfers die daaruit voortkomen, worden doorgegeven aan Europa.\u2019<\/p>\n

Een specifiek probleem is ook dat er wordt gewerkt met omkering van bewijslast. Om een vergunning voor een stal te krijgen, moeten landbouwers nu bewijzen dat er geen negatieve impact op de natuur zal zijn. Een boer getuigt in De Morgen: \u2018Een collega heeft een varkensstal die volledig versleten is. Hij is de wanhoop nabij.\u2019<\/p>\n

Omkering van bewijslast<\/strong><\/p>\n

Omkering van bewijslast is ook iets dat wordt toegepast bij de PFOS-problematiek, waarbij de Vlaamse Omgevingsinspectie de chemiefabriek van de Amerikaanse multinational 3M in Zwijndrecht verplichtte om alle productieprocessen in de fabriek waarbij PFAS-stoffen kunnen worden uitgestoten tijdelijk stop te zetten, nadat honderden omwonenden te veel dergelijke schadelijke stoffen in hun bloed bleken te hebben. Het bedrijf 3M diende daarbij aan te tonen dat er geen schade werd veroorzaakt. Onlangs mocht het bedrijf wel weer een deel van zijn productieprocessen in Zwijndrecht opnieuw opstarten, \u2018voor zover zij het leefmilieu en de gezondheid niet in gedrang brengen\u2019, maar de economisch schade door de achteraf gebleken nutteloze stopzetting is ondertussen wel geschied.<\/p>\n

Het argument van 3M was niet dat PFOS niet schadelijk is, maar dat de uitstoot van de fabriek op dit moment \u2014 jaarlijks drie gram PFAS-stoffen \u2014 te laag is om de hoge waarden gemeten bij de omwonenden te verklaren. Het stelt dat \u2018de gemeten waarden [aantonen] dat ze niets te maken hebben met de huidige emissies van 3M, en alles met de historische vervuiling van de voorbije jaren\u2019. Het benadrukte eerder ook dat de eigen werknemers veel hogere waarden hadden en toch niet ziek werden. 3M is daarbij in elk geval bereid om op te draaien voor de historische schade en heeft al een akkoord met boeren die gronden hebben rond de Zwijndrechtse fabriek.<\/p>\n

De eiser draagt de bewijslast<\/strong><\/p>\n

Wat er ook van aan is, de omwonenden lijken zich niet overdreven veel zorgen te maken. Van de zowat 70 000 mensen die binnen een straal van vijf kilometer van 3M wonen, hebben er zich nog maar 4.651 aangemeld voor een gratis PFOS-bloedonderzoek. Actiegroep Zwijndrecht Gezond vroeg zich daarop af: \u2018Is dit de allesrelativerende Vlaming?\u2019<\/p>\n

Berichten dat PFAS-verontreiniging ook op verschillende andere plaatsen in Vlaanderen te vinden is, hebben daar inderdaad misschien toe bijgedragen. OVAM vond onlangs zelfs twee extra locaties met PFAS-verontreiniging in Zwijndrecht die los staan van de 3M-fabriek. Moeten we alle omliggende productieactiviteiten dan ook maar sluiten, tenzij de bedrijven in kwestie kunnen bewijzen dat zij niet aan de oorzaak liggen hiervan? Het is evident dat dit niet de meest evenwichtige strategie is. In het Romeinse recht gold \u2018actori incumbit probatio\u2018, wat betekent dat de eiser de bewijslast draagt. Ook in onze complexe hedendaagse samenleving lijkt dit nog altijd een gezond principe in dossiers van beweerdelijke industri\u00eble vervuiling.<\/p>\n

Conclusie<\/strong><\/p>\n

Zeker wat betreft het stikstofdossier dient de Vlaamse regering zich te bezinnen. Kan de regelgeving niet wat versoepeld worden of wat meer doelmatig worden ingezet? Is er niet wat meer flexibiliteit nodig in de uitvoering van de Europese voorschriften? Gezien de gevolgen van een te roekeloze toepassing van dit alles \u2014 Bart De Wever verwees eerder al naar een complete vergunningsstop zoals die in Nederland in 2019 dreigde \u2014 kan misschien zelfs overmacht worden ingeroepen. In elk geval lijkt het in het huidige economische klimaat \u2014 met een sluimerende internationale voedselcrisis \u2014 niet het beste idee om landbouwbedrijven te gaan sluiten op basis van bedenkelijke wetgeving.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Het streng doorvoeren van de Europese stikstofregels is niet raadzaam. (Dit artikel van Libera!-bestuurder Pieter Cleppe, hoofdredacteur van BrusselsReport, verscheen oorspronkelijk op 23 juni 2022 op de website Doorbraak.) De stikstofcrisis beroert de gemoederen in de Vlaamse politiek. Zeker nu CD&V niet langer onverkort achter het politiek politiek akkoord hierover staat, wordt het boerenprotest steeds […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,6],"tags":[],"class_list":["post-7820","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuws","category-publicaties"],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7820","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7820"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7822,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7820\/revisions\/7822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}