{"id":5834,"date":"2019-10-10T00:20:56","date_gmt":"2019-10-10T00:20:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.liberavzw.be\/?p=5834"},"modified":"2019-10-10T07:50:15","modified_gmt":"2019-10-10T07:50:15","slug":"artikel-opkomstplicht-op-schop","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.liberavzw.be\/?p=5834","title":{"rendered":"Artikel: De opkomstplicht op de schop"},"content":{"rendered":"

\"Boudewijn<\/a>Het is zover, het Vlaamse parlement zal binnenkort de opkomstplicht voor de gemeentelijke en provinciale verkiezingen afschaffen en vervangen door stemrecht. Althans, als CD&V hierin haar kar maar niet keert, want met die partij weet je nooit. Om de opkomstplicht voor de verkiezingen van de federale kamer en het Vlaams Parlement af te schaffen, moeten respectievelijk de grondwet en de bijzondere wet gewijzigd worden en daarvoor zijn er twee derden meerderheden nodig. Dat is dus voorlopig nog niet in zicht.<\/strong><\/p>\n

(Artikel van Libera!-voorzitter Boudewijn Bouckaert)<\/em><\/p>\n

De opkomstplicht houdt in dat elke stemgerechtigde burger verplicht is zich in het stemhokje te begeven. Wat hij of zij daar doet, is zijn\/ haar zaak. Je kan op een partij stemmen, je kan het biljet blanco laten, je kan er een streep door trekken, enz. Als voorzitter van een telbureau kreeg ik een stembiljet in handen waarop een artistieke kiezer een naakte vrouw had getekend. Graag had ik dit kunstwerk behouden maar het moest ter vernietiging aan de Belgische staat afgestaan worden. De opkomstplicht wordt, op papier althans, streng gesanctioneerd. Kom je \u00e9\u00e9n keer niet op, dan riskeer je een boete. Als je recidiveert, kan je gedurende tien jaar je stemrecht verliezen, kan je als ambtenaar je vaste benoeming of een promotie missen, kan je geweigerd worden voor een medaille van bijvoorbeeld de Leopoldsorde. Je kan je natuurlijk afvragen wat de afschrikkingswaarde is van een straf zoals het verliezen van stemrecht ten opzichte van niet-opkomers. Omdat je de voorbije keren niet kwam opdagen \u2018straf\u2019 ik u met een verbod om de volgende jaren te komen opdagen. Trek die logica door naar de belastingen: omdat je dit jaar je belastingen niet hebt willen betalen, ontzeg ik u het recht om de volgende jaren belastingen te betalen. Niet erg afschrikwekkend zou ik zeggen. <\/p>\n

Werkt de opkomstplicht? In de laatste federale verkiezingen schommelde het aantal niet-opkomers tussen de 8,9% en 10,63 %, met evenwel zeer grote lokale schommelingen. In Brussel kwam bijvoorbeeld in 2014 17,12 % niet opdagen. Over het algemeen ligt het aantal niet-opkomers veel hoger in de grote steden. Hoe zou dat komen? De lezer mag \u00e9\u00e9n keer raden. <\/p>\n

Tien procent niet-opkomers staat voor honderd duizenden burgers. In theorie zou het parket die allemaal moeten vervolgen en zou de strafrechter die allemaal moeten veroordelen. De parketten hebben reeds jaren geleden gesteld dat dit geen prioriteit is en dus gebeurt er niets. De opkomstplicht wordt de facto niet gesanctioneerd. Men kan natuurlijk discussi\u00ebren over wat hier oorzaak en gevolg is. Is het aantal niet-opkomers zo hoog omdat er niet vervolgd wordt, of wordt er niet vervolgd omdat het aantal niet-opkomers zo hoog ligt. Wellicht is er hier sprake van wederzijdse en accumulatieve veroorzaking. Alhoewel er de facto straffeloosheid is, toch heeft de opkomstplicht een impact. In Nederland werd de opkomstplicht in 1970 afgeschaft. Bij de verkiezingen van 1967 bedroeg de opkomst 94,4 %, in 1971 79,1 %. Uit een onderzoek van De Standaard bleek dat bij afschaffing van de opkomstplicht toch nog 74% van de burgers zou gaan stemmen. Zoals in Nederland zouden er dus bij afschaffing van de opkomstplicht ongeveer 15% minder kiezers komen opdagen. Als bij die 15 % de partijvoorkeuren verschillen van de algemene verhouding in partijvoorkeuren, heeft de afschaffing ook een gevolg op de verkiezingsuitslag. Onderzoek geeft aan dat Vlaams Belang en Sp.a hierdoor klappen krijgen, wijl Open VLD en Groen hierdoor vooruitgaan. De eerste twee partijen zijn volkse partijen, de twee laatste zijn elite partijen. Dat verklaart wellicht het verschil in impact. <\/p>\n

Door het verschil in electorale impact komt er een kwalijk geurtje rond deze maatregel. Bart Eeckhout in De Morgen spreekt van slechte verliezers. CD&V-er Hendrik Bogaert vergelijkt het met een zieke pati\u00ebnt die denkt dat hij zal genezen door de thermometer weg te gooien. Stel u eens voor dat 9 ploegen in de Jupiler League de spelregels mogen bepalen en dat mogen opdringen aan de andere 7. Dat zou men moeilijk slikken. Daarop komt het nochtans neer bij de hervorming van de spelregels van verkiezingen. Ideaal zou zijn dat een \u2018hoger\u2019, onafhankelijk orgaan deze spelregels bepaalt. De vraag is evenwel welk orgaan dat zou moeten zijn: het Grondwettelijk Hof, dat ook politiek is samengesteld; Europa, dat ook beheerst wordt door politieke partijen? Jammer genoeg kan de democratie maar hervormd worden door de democratie. Daar kan men moeilijk onderuit.<\/p>\n

Rest echter nog de hamvraag: wat is verkieslijk, stemrecht of opkomstplicht. Vanuit puur democratisch oogpunt valt er natuurlijk iets te zeggen voor de opkomstplicht. Democratie betekent van oudsher de macht (cratos) aan het volk (demos), dus is het belangrijk dat zoveel mogelijk leden van de \u2018demos\u2019 aan de macht deelnemen. Door het zachte duwtje van de opkomstplicht stuwt men die participatie zo een 15 % hoger, wat niet onaanzienlijk is. <\/p>\n

In onze liberaal-democratische traditie zit er echter niet alleen een puur democratische component, in de zin van de macht aan (de meerderheid) van het volk. De meerderheidsmacht wordt beperkt door mensenrechten zoals individuele vrijheid. Dit laatste houdt in dat een individu ook het recht moet hebben zich niets van politiek aan te trekken, dat hij het recht heeft \u2018to ignore the state\u2019. Dit laatste geeft hem\/haar weliswaar niet het recht zich aan de wettelijke verplichtingen (regels navolgen, belastingen betalen) te onttrekken. Maar hij of zij heeft het recht de hele politieke santeboetiek aan anderen over te laten en zich ermee niet te laten associ\u00ebren. <\/p>\n

In dit dilemma democratie-individuele mensenrechten gaat mijn voorkeur naar het laatste zodat ik ook stemrecht verkies boven opkomstplicht. Een laatste belangrijke vraag betreft de gevolgen die men aan de invoering van het stemrecht en de afschaffing van de opkomstplicht verbindt. Hecht men er geen enkel gevolg aan, dan kunnen er problemen ontstaan inzake de legitimiteit van het politieke gezag. Om het, bij wijze van didactiek, zeer extreem te stellen: stel dat bij de Franse verkiezingen Emanuel en Brigitte voor Macron stemmen en Marine voor Lepen, terwijl de rest van Frankrijk niet komt opdagen. Dan moet Macron met twee stemmen regeren over 60 miljoen Fransen. Dit soort situatie doet zich in minder extreme mate door bij Europese verkiezingen, waarbij in sommige landen amper 20 \u00e0 30 % van de kiesgerechtigden komt opdagen. <\/p>\n

Stemrecht zou daarom gepaard moeten gaan meteen \u2018een lege stoelen-regel\u2019. Een percentage van de te begeven zetels, dat overeenkomt met het percentage van niet opkomers en blanco-stemmers blijft gewoon leeg. Voor de federale verkiezingen in Belgi\u00eb bijvoorbeeld zou dat betekenen dat 25 \u00e0 30 zetels op de 150 zouden leeg blijven. Mocht een meerderheid van de kiezers niet opkomen of blanco stemmen dan zakt het zetelaantal onder het vereiste quorum en kunnen er geen wetten meer gestemd worden en kan er aan geen regering geen vertrouwen meer gegeven worden. De kiezers hebben dan het beleid van de overheid gewoonweg stopgezet. Het wegstemmen van de staat als dusdanig zou in theorie betekenen dat iedereen zijn natuurlijke vrijheid herwint en dat er een nieuw sociaal contract moet gesloten worden. Het is evident dat het risico op een dergelijke revolutionaire situatie een enorme spoorslag zou vormen om de legitimiteit van hun beleidsoptreden te onderhouden en ervoor te zorgen dat de opkomst van de stemgerechtigde burgers voldoende hoog blijft. Deze \u2018lege stoelen\u2019-regel, die nochtans door N-VA werd verdedigd, kwam evenwel niet ter sprake in het Vlaams regeringsprogramma. Jammer, want een sterkere \u2018commitment\u2019 om het vertrouwen van de bevolking terug te winnen kan men zich moeilijk indenken.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Het is zover, het Vlaamse parlement zal binnenkort de opkomstplicht voor de gemeentelijke en provinciale verkiezingen afschaffen en vervangen door stemrecht. Althans, als CD&V hierin haar kar maar niet keert, want met die partij weet je nooit. Om de opkomstplicht voor de verkiezingen van de federale kamer en het Vlaams Parlement af te schaffen, moeten […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,6],"tags":[],"class_list":["post-5834","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuws","category-publicaties"],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5834","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5834"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5834\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5835,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5834\/revisions\/5835"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5834"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5834"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5834"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}