{"id":5527,"date":"2019-04-14T06:41:36","date_gmt":"2019-04-14T06:41:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.liberavzw.be\/?p=5527"},"modified":"2019-04-14T15:56:50","modified_gmt":"2019-04-14T15:56:50","slug":"artikel-rode-hongersnood","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.liberavzw.be\/?p=5527","title":{"rendered":"Artikel: Rode hongersnood"},"content":{"rendered":"

\"Boudewijn<\/a>\u2018Rode Hongersnood: Stalins oorlog tegen Oekra\u00efne\u2019 van Anne Applebaum.<\/strong><\/p>\n

(Deze boekbespreking van Libera!-voorzitter Boudewijn Bouckaert werd oorspronkelijk op 14 april 2019 gepubliceerd op de website Doorbraak.be<\/a>.)<\/em><\/p>\n

\u2018Net als de Joden die door Mozes uit de slavernij van Egypte werden gevoerd, zullen de half wilde, stomme, zwaarmoedige inwoners van de Russische dorpen uitsterven en dan zal een nieuwe stam hun plaats innemen: geletterde, oprechte mensen.\u2019 (Maksim Gorki, Over de Russische boeren, 1922)<\/p>\n

Wat gebeurt er met jou als je geen voedsel meer krijgt? In een eerste fase verbruikt uw lichaam de glucosevoorraad wat leidt tot een verschrikkelijk hongergevoel. In een tweede fase verbrandt het lichaam de eigen vetten. In een derde fase breekt het lichaam zijn eiwitten af en \u2018eet \u2018 het zijn eigen weefsel en spieren op. De ogen vallen diep in hun kassen, de buik en benen zwellen op door de verstoorde waterhuishouding in het lichaam. Dan is het lichaam zo zwak dat de minste aandoening de dood veroorzaakt. <\/p>\n

Dit afschuwelijke lot ondergingen naar schatting 3,9 miljoen Oekra\u00efners in de hongersnood- sinds een aantal decennia de Holodomor genoemd- van 1932-1933. Oekra\u00efne verloor toen 13 % van zijn bevolking. <\/p>\n

De auteur van Rode Hongersnood, de Poolse Anne Applebaum publiceerde reeds voorheen Gulag en Ijzeren Gordijn waarvoor ze de Pulitzer-prijs ontving. Gekaderd in het brede historische panorama van de Oekra\u00efense geschiedenis van 1917 tot 1945 beschrijft zij met een wetenschappelijke precisie de oorzaken en het verloop va de Oekra\u00efense hongersnood. Haar werk is niet het eerste boek hierover. In 1986 publiceerde Richard Conquest, op basis van een uitgebreid onderzoek aan de Harvard universiteit, zijn Harvest of Sorrow, lang d\u00e9 klassieker over de Russische hongersnood. Het boek van Applebaum verschilt op twee vlakken van dat van Conquest. Vooreerst is het beter gedocumenteerd vanuit primaire bronnen. Dat komt omdat Applebaum na de implosie van het Sovjet-blok toegang verkreeg tot Oekra\u00efense en Russische bronnen. Ten tweede focust Applebaum ook meer op de nationale dimensie van het drama. De hongersnood trof niet alleen Oekra\u00efne maar ook streken zoals de Kuban in Noord-Kaukasi\u00eb en Kazachstan. Anne Applebaum toont echter aan dat de hongersnood het scherpst Oekra\u00efne trof. Zij spreekt van een \u2018hongersnood in de hongersnood\u2019. Stalin en zijn omgeving wilden met de georganiseerde hongersnood meteen ook komaf maken met het Oekra\u00efens autonomiestreven en de grondigste manier daartoe was het uitroeien van de sociologische basis ervan, nl. de brede boerenstand. <\/p>\n

Applebaum begint met haar analyse in 1917, het jaar van de communistische machtsgreep in Sint-Petersburg. De jaren die hierop volgden worden gekenmerkt door politieke chaos, internationale interventies, burgeroorlog en wreedaardig oorlogscommunisme. De Oekra\u00efners slaagden erin met de hulp van Polen voor een korte tijd een onafhankelijke staat te vestigen. De staat werd geleid door een Centrale Rada en was radicaal-links, maar niet bolsjewistisch ingesteld. In de burgeroorlog tussen de Witten en de Roden geraakte deze Oekra\u00efense staat geplet tussen de twee partijen en uiteindelijk wisten de bolsjewisten hun macht in Oekra\u00efne te consolideren. Het oorlogscommunistisch regime in de jaren 1919-1923 werd gekenmerkt door een brutale uitbuiting van het platteland ten voordele van het Rode Leger, het stedelijk proletariaat en de communistische bureaucraten. Dit leidde tot een eerste hongersnood, een voorproefje van wat de arme Oekra\u00efners tien jaar later te wachten stond. Het regime liet toen wel massale internationale hulp toe, wat de hongersnood enigszins lenigde. <\/p>\n

Na de burgeroorlog en het oorlogscommunisme volgde er een tamelijk liberale periode waarin een bescheiden marktwerking werd toegestaan en waarin een Oekrainiseringsbeleid werd gevoerd waardoor de eigen aard van de Oekra\u00efense cultuur (taal, literatuur, onderwijs) tot volle ontwikkeling kwam. Dat veranderde vrij bruusk in 1928. Stalin eiste van het vruchtbare Oekra\u00efne steeds grotere graanopbrengsten die hij nodig had om de steeds grotere groep van industri\u00eble arbeiders te voeden en vooral om te exporteren, ten einde deviezen te verwerven die nodig waren voor de aankoop van industri\u00eble producten in het buitenland. Stalin geloofde rotsvast dat een spectaculaire schaalvergroting van boerderijen zou leiden tot een miraculeuze verhoging van de productie. Een schaalvergroting van private boerderijen was ideologisch uit den boze, dus opteerde hij voor een grootschalige collectivisatiecampagne in heel de Sovjet-Unie. In 1929 en 1930 begon een hevige campagne tegen de \u2018koelakken\u2019. Onder deze term wordt meestal \u2018grootgrondbezitters\u2019 of \u2018grote boeren\u2019 verstaan. Er bestond echter geen strikte definitie van de term. In de praktijk kon iedereen die politiek verdacht of ongewenst was beschuldigd worden een \u2018koelak\u2019 te zijn. Honderdduizenden koelakken werden uit hun boerderij gezet en op transport gezet naar de zich ontwikkelende Goelag-archipel. Achteraf gezien waren deze sukkelaars nog goed af. Hun overlevingskansen waren groter dan die van de achterblijvers in Oekra\u00efne. De collectivisering op het platteland leidde echter tot veel verzet, dikwijls gewelddadig maar bovenal leidde tot een complete desorganisatie van de landbouwproductie. Boeren die sinds generaties vertrouwd waren met het land en wisten hoe en wanneer ze dit moeten bewerken en welke gewassen hoorden bij welke gronden, werden brutaal vervangen door onbekwame bureaucraten aan de leiding van de collectieve boerderijen. Dit leidde tot een dramatische daling van de productie. De woedende Stalin stuurde daarom een leger van activistenbrigades (KOMSOMOLS, studenten, partijleden, soldaten, maar ook gewone criminelen) af op de boeren met het bevel alle voedsel dat nog in privaat bezit was aan te slaan. Honderdduizenden families werden beroofd van hun zaaigoed, van hun vee, van hun groenten, kortom van alles wat eetbaar was. Families werden gemarteld, verkracht en doodgeslagen ten einde bekentenissen af te dwingen over eventueel verborgen voedsel. Heel wat boeren sloegen op de vlucht ten einde zich te redden in de anonimiteit van de steden. Stalin liet echter de Oekra\u00efne afsluiten zodat dit gebied veranderde in een gigantisch concentratiekamp waarin de plattelandsbevolking de hongerdood werd ingedreven. De Oekra\u00efense hongersnood was dus geen natuurramp maar een politiek georganiseerde massamoord ten einde van een lastige klasse, de boerenklasse, voorgoed van af te geraken. Samen met de boerenstand pakte Stalin ook de culturele elite van Oekra\u00efne aan. Zij werden massaal beschuldigd van \u2018bourgeois-nationalisme\u2019 en werden ofwel ge\u00ebxecuteerd of naar de Goelag gestuurd. Na 1933 was Oekra\u00efne nog een schaduw van zichzelf. Een uitgedunde, gedemoraliseerde en verhongerde plattelandsbevolking waarvan de culturele elite quasi compleet ge\u00eblimineerd was. <\/p>\n

De lectuur van dit boek werkt traumatisch en kan vergeleken worden met het zien van Claude Lanzman\u2019s reeks over de Shoa. Beide gevallen tonen aan tot welke massagruwel ideologische verblinding kan leiden. <\/p>\n

Onwillekeurig dringt zich een vergelijking op tussen de aandacht die aan de Holocaust wordt besteed en aan de Holodomor (maar) wordt besteed. Voor wat het waard is: de term Holocaust leidt tot 900 000 resultaten op Google, de term Holodomor amper tot 157 000.<\/p>\n

Nochtans zijn er heel wat gelijkenissen tussen beide massamoorden. In beide gevallen is er sprake van miljoenen doden: tussen 5,5 en 6 miljoen voor de Holocaust, tussen 3,9 en 4,5 miljoen voor de Holodomor. In beide gevallen gaat het om een gewilde, geplande en grotendeels ideologisch gedreven massamoord. Maar er is ook een verschil. In de Holocaust werden mensen puur en simpel vermoord omdat ze tot een bevolkingsgroep, een \u2018ras\u2019, behoorden. Omdat ze de verkeerde \u2019genos\u2019 hadden. De Oekra\u00efense boeren werden niet uitgehongerd omdat ze Oekra\u00efners waren, wel omdat ze tot de verkeerde sociale klasse behoorden. Naast genocide bij de nationaalsocialisten zou men van \u2018classocide\u2019 bij de marxisten kunnen spreken. <\/p>\n

De vraag blijft waarom er, niettegenstaande de grote gelijkenissen tussen de twee massamoorden, er zoveel meer aandacht is voor de Holocaust dan voor de Holodomor. <\/p>\n

Hiervoor zijn er zeker objectieve redenen. Vooreerst gebeurde de Holocaust quasi onder onze neus. Herman Van Goethems\u2019 boek \u20181942\u2019 illustreert dat ten overvloede. Ten tweede, werd de Holodomor in Oekra\u00efne oversneeuwd door latere, even verschrikkelijke gebeurtenissen, nl. de inval van Nazi-Duitsland, de \u2018wilde\u2019 Jodenmoorden in Oekra\u00efne, de collaboratie van sommige Oekra\u00efners met nazi-Duitsland. Deze latere gebeurtenissen hebben deels de herinnering aan de Holodomor verdrongen. Ten derde, tot 1989 had men geen toegang tot de primaire documentatie in Rusland en Oekra\u00efne over de Holodomor. <\/p>\n

Men kan echter niet ontkennen dat er ook een subjectieve factor speelt. Voor de marxisten in het Westen, die stevig vertegenwoordigd zijn aan de universiteiten en in de mainstream pers, zijn massamoorden zoals de Holodomor, de Killing Fields in Cambodja, de Grote sprong Voorwaarts van Mao, g\u00eanante fenomenen die het monsterachtig potentieel in de marxistische ideologie akelig illustreren. Bijgevolg wordt dit zoveel mogelijk weggemoffeld en wordt op de gruwel van de nazi\u2019s gefocust die men via de\u2019 killing by association\u2019 altijd wel ergens met \u2018rechts\u2019 kan verbinden. In Applebaums\u2019 boek wordt aangegeven hoe de Holodomor door linkse journalisten, die nauw verbonden waren met de president Roosevelt, die sympathie had voor het Sovjet-\u2018experiment\u2019, werd geminimaliseerd. De Russen lijden honger maar er is geen hongersnood, luidde de mainstream-pers van die tijd. Je kan niet alles opmerken toch?<\/p>\n

Een laatste bedenking die onwillekeurig opwelt bij de lectuur van Rode Hongersnood betreft de relatie tussen het linkse gedachtengoed en het bevrijdingsnationalisme. Alhoewel sommige linkse stromingen, zoals het Austro-marxisme, positief staan tegenover nationale emancipatiebewegingen, blijkt uit dit boek dat deze liefde bij mainstream-links niet gemeend is en hoogstens strategisch-opportunistisch van aard is. De communisten rond Stalin verweten de Oekra\u00efens-gezinde communisten dat zij de nationale emancipatie voorrang gaven aan de klassenstrijd. Zij werkten dus liever samen met hun eigen nationale bourgeoisie dan met de arbeidersklasse van over de grenzen. Nationalisme betekent dus steeds klasse verraad. Uiteindelijk was dit ook het argument van de Vooruit-groep die werd opgericht als antwoord op de links-nationalistische Gravensteengroep. Voorts zal bevrijdingsnationalisme onvermijdelijk resulteren in een verhoging van het aantal staten (Vlaanderen, Walloni\u00eb, Schotland, Cataloni\u00eb, enz.). Dit betekent meteen dat deze staten kleiner worden. Dit is voor mainstream links een horrorgedachte omdat de ruimte waarin zij hun mega-herverdelingsplannen kunnen doorvoeren, daardoor wordt verkleind. Dat verklaart waarom bijvoorbeeld de PSOE in Spanje de Catalanen, alhoewel zij behoorlijk links zitten, niet steunt. Een afscheiding van Cataloni\u00eb beperkt hun herverdelingsmacht. De lectuur van Applebaums\u2019 boek moet eerlijke linkse nationalisten, zoals bijvoorbeeld Ludo Abicht, aan het denken zetten. Mainstream links en bevrijdingsnationalisme: het is geen evident huwelijk. De honderdduizenden vermoorde Oekra\u00efense nationaal gezinde communisten kunnen daar, alleen maar hypothetisch, van getuigen.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Rode Hongersnood: Stalins oorlog tegen Oekra\u00efne\u2019 van Anne Applebaum. (Deze boekbespreking van Libera!-voorzitter Boudewijn Bouckaert werd oorspronkelijk op 14 april 2019 gepubliceerd op de website Doorbraak.be.) \u2018Net als de Joden die door Mozes uit de slavernij van Egypte werden gevoerd, zullen de half wilde, stomme, zwaarmoedige inwoners van de Russische dorpen uitsterven en dan zal […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,6],"tags":[],"class_list":["post-5527","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuws","category-publicaties"],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5527","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5527"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5527\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5533,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5527\/revisions\/5533"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5527"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5527"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5527"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}