{"id":3299,"date":"2015-12-29T07:41:42","date_gmt":"2015-12-29T07:41:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.liberavzw.be\/?p=3299"},"modified":"2015-12-29T08:00:34","modified_gmt":"2015-12-29T08:00:34","slug":"gastbijdrage-de-ondergang-van-de-vakbonden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.liberavzw.be\/?p=3299","title":{"rendered":"Gastbijdrage: De ondergang van de vakbonden"},"content":{"rendered":"

\"Harry<\/a>In 2016 lijkt de Zweedse coalitie zich op te maken voor alweer een krachtmeting met de vakbonden. De spoorwegbonden willen op woensdag 6 en donderdag 7 januari een eerste keer staken. Op donderdag 21, vrijdag 22 en zaterdag 23 januari zou dan nog een staking van liefst 72 uur kunnen volgen. <\/p>\n

De acties reageren tegen de maatregelen om de productiviteit te verhogen, die de NMBS-directie wil doorvoeren. De vakbonden verwierpen het ontwerp van de cao voor de periode van 2016 tot 2018. Ook bij het aantreden van de centrumrechtse regering in het najaar van 2014 volgden stakingen en grootse betogingen. <\/p>\n

Regelmatig werd er verwezen naar de jaren waarin Margaret Thatcher het roer in handen had in het Verenigd Koninkrijk. Voor Doorbraak.be belicht ik de ondergang van de vakbonden over het Kanaal.<\/strong><\/p>\n

(Artikel ingestuurd door Harry De Paepe, redacteur van Doorbraak.)<\/em><\/p>\n

(Sterke) leider met (tunnel)visie: schrap wat niet past<\/strong><\/p>\n

Zelf heb ik Thatcher ooit bij toeval gezien. In 2007 vond er een kleine ceremonie plaats in het centrum van Londen om het einde van de Falklandoorlog, vijfentwintig jaar eerder, te gedenken. Om klokslag elven stapte een hoogbejaarde Margaret Thatcher de trapjes van het Ministery of Defence af begeleid door een man in een rood uniform en met een steek met veel bengelende pluimen op. Daar stond ik dan, met een regenkapje op mijn hoofd, op enkele meters van een van de markantste en meest controverse figuren uit de recente politieke geschiedenis. Zo markant dat haar naam – eigenlijk die van haar echtgenoot – synoniem staat voor een gedachtegoed dat heilig gelooft in de vrije markt en in de kracht van het individualisme. Maar evenzeer staat ze voor sterk leiderschap, in weerwil van de omstandigheden. Zoals Mia Doornaert opmerkte, in een stukje in De Standaard naar aanleiding van het overlijden van de oud-premierin 2013, was ze ‘de laatste Europese leider die niet door de knie\u00ebn ging voor agressie door een dictatuur’.<\/p>\n

Scheldwoord of geuzennaam?<\/strong><\/p>\n

De naam Thatcher in Vlaanderen is echter eerder een scheldwoord dan een compliment. Vraag dat maar aan Zuhal Demir (N-VA). Men werpt het haar niet toe omwille van haar uiterlijk, maar omwille van haar straffe stellingen tegenover de vakbonden. Guy Verhofstadt was ooit ‘baby Thatcher’, maar hij schijnt daar zelf niets meer van te weten. Bart De Wever kreeg het bij zijn opgang ook voor de voeten geworpen, maar hij verklaarde over haar in 2012: ‘Nee, ik koesterde als 12-jarig ventje met eerder rechtse sympathie\u00ebn, wel een heimelijke bewondering voor haar. Maar die maakte later plaats voor een genuanceerder oordeel. Haar verhaal was me v\u00e9\u00e9l te neoliberaal: ze wilde de marktwerking in de h\u00e9le maatschappij doortrekken. Dat staat haaks op mijn denken.\u2019<\/p>\n

Nochtans achtervolgde het De Wever ook in 2014 in de nasleep van de grote betogingen tegen de regering van dat jaar. ‘E\u00e9n van de andere stokpaardjes van Thatcher was de inzet van het leger voor de “binnenlandse veiligheid”. Die piste is ook voor De Wever niet uitgesloten’, schreven de advocaten Jan Buelens en Joke Callewaert in Knack.
\nHet boek ‘Thatcher aan de Schelde’ van Jan Vranken stelt dan weer het Antwerpse N-VA bestuur centraal en is een aanklacht van de auteur tegen wat hij een antisociaal beleid noemt.<\/p>\n

Recent nog in Trends vergeleek de hoofdredacteur Daan Killemans Vlaams minister Annemie Turtelboom met de vroegere Britse prime minister: ‘ Vlaams minister van Energie Annemie Turtelboom (Open Vld) waande zich vorige week eventjes Margaret Thatcher. Om de put van het groenestroombeleid te vullen – wat op zich noodzakelijk is – voert ze een heffing in die voor de meeste verbruikers neerkomt op een taks van 100 euro per aansluiting, ongeacht het elektriciteitsverbruik of het inkomen. Best hardvochtig dus, zeker omdat het gaat om een belasting op een basisbehoefte als elektriciteit, al vijlen sociale correcties de scherpe kantjes weg. Voor singles komt de Turteltaks zelfs neer op een hoofdelijke poll tax.’<\/p>\n

In oktober 2015 noteerde deredactie.be: ‘ “Onaanvaardbaar” zegt Caroline Copers, algemeen secretaris van de ABVV, op Twitter. “N-VA gaat Thatcher achterna in de frontale aanval op de vakbonden.” In de jaren 80 maakte Thatcher de Britse vakbonden monddood door ze financieel lam te leggen”, verduidelijkt Copers bij de collega’s van De Tijd. “De N-VA laat continu ballonnetjes op tegen de vakbonden en na de afschuwelijke incidenten van vorige week (tijdens de vakbondsacties, nvdr.) Men maakt abstractie van wat de vakbonden betekenen voor het overleg. Gestructureerde vakbonden zijn een garantie op sociale vrede.”‘ Volgens PVDA’er Peter Mertens loopt de Vlaamse regering evenzeer Thatcher achterna.<\/p>\n

Tijd voor een blik in het verleden<\/strong><\/p>\n

Dat Vlaanderen kleine ‘Thatchers’ zou kennen, lijkt me sterk. We leven met een andere politieke cultuur waarbij het onmogelijk is dat \u00e9\u00e9n partij of \u00e9\u00e9n partijleider zijn of haar politieke visie aan het land oplegt. Daardoor hebben we niet echt de traditie van krachtdadig leiderschap in ons land. Ons politiek landschap wordt net gekenmerkt door de kunst van de ‘u-turns’. Het compromis wordt als een eerbaar iets beschouwd om het ingewikkelde schip van de Belgische staat varende te houden. ‘Thatcher’ is vooral een voorbeeld van politieke retoriek in Belgi\u00eb.<\/p>\n

Omwille van de aankomende botsing tussen de regering en de bonden en omwille van de voortdurende verwijzingen naar de beruchtste naoorlogse premier van het Verenigd Koninkrijk presenteert Doorbraak u daarom een reeks over de strijd van Margaret Thatcher tegen de vakbonden.<\/p>\n

Afijn, dat was het plan. Uiteindelijk wordt het een reeks over de machtstrijd tussen de vakbonden en de regering in Londen die werd uitgevochten vanaf de jaren ’70 en uiteindelijk werd beslecht midden jaren ’80, in het nadeel van die bonden.<\/p>\n

1970-1974: Edward Heath beloofde verandering, maar bracht meer van hetzelfde<\/strong><\/p>\n

De jaren 1970 staan in de Britse geschiedenis geboekstaafd als woelige jaren, ‘depressing’ zelfs. Het beeld van het decennium wordt gedomineerd door onopgehaald huisvuil en energie blackouts. Edward Heath won in 1970 geheel tegen de verwachtingen in (lees: de peilingen hadden het nogmaals fout) een meerderheid in het Lagerhuis. Hij had zelfs dertig zetels op overschot, iets waar bijvoorbeeld David Cameron vandaag van droomt. <\/p>\n

For Heath’s a jolly good fellow!<\/strong><\/p>\n

Het land kampte met een torenhoge inflatie en hinkte economisch achterop. De nationale uitgaven moesten ondersteund worden door grote staatsleningen. Het Verenigd Koninkrijk was de zieke man van Europa. Heath was naar de kiezer getrokken met de boodschap dat hij de vakbonden hard zou aanpakken, de belastingen zou verlagen en het land weer gezond zou maken. De regering zou ervoor zorgen dat de uitkeringen terecht kwamen bij zij die de uitkeringen het meest nodig hadden: zieken, ouderen en armen. ‘For he’s jolly good fellow’, zongen de conservatieve aanhangers onder het raam van het partijhoofdkwartier op de avond van 19 juni 1970.<\/p>\n

The lights are going out<\/strong><\/p>\n

Maar mooie liedjes duren nooit lang en de vier jaren van ‘Ted’ Heath eindigden in chaos. Het conservatieve kabinet bevroor de lonen van de werknemers en riep een speciaal toezicht op de vakbonden in het leven in 1971: de National Industrial Relations Court (NIRC). De maatregelen botsten uiteraard op luid protest bij Labour en bij de bonden. In juli 1972 veroordeelde de NIRC vijf winkelbedienden omwille van hun illegale staking ter ondersteuning van de dokwerkers. Die veroordeling veroorzaakte dan weer een grote nationale staking waarmee de toon gezet was. De beruchtste protesten waren de stakingen van de koolmijnwerkersbond in 1972 en 1974. Daarnaast vond in oktober 1973 in het Midden Oosten de Jom Kippoeroorlog plaats die leidde tot de eerste oliecrisis. In combinatie met de grote stakingen voerde men de drie dagen week in om energie te sparen en werden bijvoorbeeld de televisieuitzendingen gestaakt om halfelf ‘s avonds. De kerstgekke Britten werd gevraagd hun kerstlampjes slechts een uurtje te laten branden en op Trafalgar Square bleef de grootse kerstboom voor het merendeel onbelicht.<\/p>\n

De krachtige mijnwerkersbonden<\/strong> <\/p>\n

De Conservatives schreven in hun partijmanifest van 1970 dat hun regering zou snoeien in de staatsuitgaven. Maar in 1972, radeloos door het enorme werkloosheidscijfer van meer dan \u00e9\u00e9n miljoen en de krachtige staking van de mijnwerkers, nam Ted zijn beruchte ‘u-turn’ en zijn regering begon onder meer enorme bedragen uit te geven in de gezondheidszorg en het onderwijs. Daarnaast nationaliseerde men verschillende bedrijven, regelrecht tegen het verkiezingsstandpunt in. De mijnwerkers onder leiding van de nog jonge Arthur Scargill maakten diepe indruk. Op 10 februari 1972 bewaakten meer dan 14 000 stakers het piket aan de mijnen van Saltely in een grimmige sfeer. Het kabinet voelde zich bedreigd door het syndicale machtsvertoon. De beruchte anekdote achter de beleidsbocht van Heath is de moeite van het vermelden waard. In dezelfde maand ontving Downing Street een telefoontje van de hoofdcommissaris van Glasgow, David McNee. McNee bracht de regering ervan op de hoogte dat zijn politieagenten niet lang meer in staat waren om de orde te handhaven in de stad – waar de werkloosheid hoge toppen scheerde – indien men geen inspanningen deed om het bedrijf van de Upper Clyde Shipbuilders te redden. Heath nam de bocht. De regering investeerde plots \u00a3 35 miljoen. De besparingsriem werd gelost en de vakbonden triomfeerden. Douglas Hurd, op dat moment adviseur van Heath, noteerde in zijn dagboek: ‘De regering loopt op dit moment op een slagveld rond tevergeefs op zoek naar iemand die zich wil overgeven terwijl de regering zelf afgeslacht wordt.’<\/p>\n

Who governs Britain?<\/strong><\/p>\n

Edward Heath stuurde ten lange leste in februari 1974 een ongebruikelijke ontslagtelegram naar de Queen, die op dat moment in Nieuw Zeeland zat. Hij was er zeker van dat de Britse kiezer zijn boodschap zou ondersteunen: ‘Who governs Britain – the unions or the government?’ De premier sprak op 7 februari de natie toe: ‘Wilt u een sterke overheid met een duidelijk mandaat voor de toekomst om beslissingen te nemen die nodig zijn? Wilt u dat het parlement en de gekozen regering haar strijd tegen de inflatie onvertogen verderzet? Of wilt u onder druk van een machtige groep arbeiders van die strijd tegen de prijsstijgingen afzien? Deze keer moet het gekibbel ophouden. alleen u kan het doen ophouden. Het is tijd dat u zich laat horen met uw stem. Het is de tijd dat uw stem wordt gehoord – de stem van het gematigde en rationele Britse volk: de stem van de meerderheid. Het is tijd dat u tegen de extremisten, de militanten en de misleiden zegt: we hebben er genoeg van. Er moet nog veel worden gedaan. In hemelsnaam, laten we aan de slag gaan!’<\/p>\n

Op 1 maart van dat jaar werd duidelijk dat het Britse volk de oproep van Heath niet massaal ondersteunde, noch massaal verwierp. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog kende Westminster een ‘hung parliament’, een parlement zonder een duidelijke meerderheid. Labour en de Conservatives waren quasi even groot. Heath besloot een paringsdans uit te voeren om de gegroeide Liberals te verleiden, maar hij liep een blauwtje. Heath nam vervolgens officieel ontslag. Oud-premier Harold Wilson, de voorzitter van de Labourpartij, vormde daarop een minderheidskabinet. Wie echter hoopte op een terugkeer van een sociale vrede onder de sociaaldemocraten van Labour kwam echter bedrogen uit.<\/p>\n

1974-1979: Labour kon de belofte van sociale rust niet waarmaken<\/strong><\/p>\n

Harold Wilson had zes jaar ervaring als premier. Zijn eerste kabinet duurde van 1964 tot 1970 en dat genoot volop van de gouden jaren ’60. De werkloosheid bleef toen laag en de economie sputterde nog niet. Maar Wilson paste vooral op de winkel en liet in die jaren na de nodige sociaaleconomische hervormingen door te voeren voor de magere jaren. Einde jaren ’60 liet zich dat langzamerhand voelen.<\/p>\n

The Social Contract<\/strong><\/p>\n

Nu Heath in zetels werd verslagen – want in aantal stemmen deed Labour het net minder dan de Tory’s – keek de bevolking uit naar de terugkeer van de gouden jaren onder Wilson. Labour presenteerde een Social Contract met beloftes van sociale vrede, de afschaffing van NIRC, geen limiet op loonstijgingen, etc. De mijnwerkers zagen in \u00e9\u00e9n klap hun bevroren loon stijgen met 35% en er werd volop bijkomend ge\u00efnvesteerd in de sociale zekerheid. Het partijmanifest beloofde ‘een fundamentele en onomkeerbare shift in de balans van macht en rijkdom ten voordele van de arbeiders en hun families’.<\/p>\n

Denis Healey, minister van Financi\u00ebn en sterke man van het kabinet, probeerde de boel met de hulp van de vakbonden te beredderen en hij dreigde met het invoeren van onder meer een rijkentaks van meer dan 75 procent. Recht voor de raap als hij was, waarschuwde hij de juichende socialistische achterban dat ook zij extra belastingen moesten betalen. De bonden steunden Labour en er werd op korte termijn sociale vrede bewerkstelligd. Wilson profiteerde van deze teruggekeerde rust en in oktober 1974 vond er voor de tweede keer verkiezingen plaats die Labour een heel nipte meerderheid bezorgden. James Callaghan, nog geen premier, stelde aan zijn collega-ministers voor om de ‘nu de zaken hard aan te pakken, zodat ze uit de weg zijn’. De inflatie piekte op meer dan 25%. Er kwamen van alle kanten signalen dat de schatkist letterlijk leeg was.<\/p>\n

Van ‘big spender’ naar ‘big lender’<\/strong><\/p>\n

In 1976 nam Harold Wilson onverwacht ontslag en hij werd vervangen door Callaghan. Samen met Denis Healey besloot de nieuwe premier om over te gaan tot strakke besparingen in de uitgaven. Deze beslissing betekende een radicale omslag in de naoorlogse Britse politiek en opende de deuren naar het pad dat Thatcher zou volgen. De tijd van de ‘big spender’ – regeringen, zowel van socialistische als van conservatieve stempel – was voorbij. Zelf gaf Margaret Thatcher later toe dat de begroting van Healey ‘verder ging dan verschillende leden van mijn eigen schaduwkabinet die zich vastklampten aan de theorie\u00ebn van Keynes. Dit was het keerpunt, want onder de nieuwe financi\u00eble discipline begon de economie zich te herstellen.’<\/p>\n

Het Labourkabinet vroeg voor de noodlijdende Britse schatkist een IMF-lening van \u00a32.3 miljard, de grootste lening tot dan toe, aan. Het IMF moest zelf lenen om het bedrag rond te krijgen. Callaghan zette het mes op de keel van zijn ministers, hen daarbij waarschuwend dat indien ze zelf geen besparingsvoorstellen binnenbrachten hij ze zelf in hun beleidsterreinen zou doorvoeren. Op \u00e9\u00e9n jaar tijd knipte de regering in zijn uitgaven met 3,8%. Maar de partijleden en de bonden waren minder onder de indruk en ze spuwden hun bevriende regering uit. Healey moest zich weren als een duivel in een wijwatervat op het partijcongres van 1976, wat historische televisiebeelden opleverde. In 1977 verloor Labour haar nipte meerderheid van drie zetels door toedoen van tussentijdse verkiezingen waarbij Labour telkens het onderspit dolf. De enige optie die premier Callaghan had, was het op een akkoord te gooien met de kleine liberale fractie (in ruil voor enkele liberale wetten) en met de nationalistische partijen van Noord-Ierland, Schotland en Wales (met de belofte van meer autonomie als pasmunt). Een precaire toestand die hij 16 maanden volhield.<\/p>\n

The Winter of Discontent<\/strong><\/p>\n

Tegen eind 1978 zakte de inflatie en sloeg de economie weer aan, maar de werkloosheid was op een recordhoogte van een anderhalf miljoen mensen zonder baan. De regering trok ook haar belofte van loonindexatie in en Denis Healey maakte de bonden duidelijk dat de mogelijke inkomensstijging beperkt bleef tot 5%. Het Trade Union Congress (TUC), de overkoepelende vereniging van vakbonden, verzette zich tegen de plannen van de Labourregering. De arbeiders van de Fordfabrieken legden het werk neer in september 1978 en bedongen twee maand later een loonsstijging van 17%. Op het partijcongres keurde de achterban Labour een motie goed die het de regering nog langer verbood in te grijpen in loononderhandelingen. Nu begonnen vakbonden in allerlei bedrijfstakken opslag te eisen die ver boven de geplande 5% van Callaghan en Healey ging. Zo legden vrachtwagenchauffeurs massaal het werk neer en eisten 40% meer loon. Het veroorzaakte een ongelooflijke kettingreactie en de overheid verloor haar vat op de toestand. In januari 1979 lagen de spoorwegen, talloze ziekenhuizen en andere openbare voorzieningen dagenlang plat. Zelfs de doden werden een tijdlang niet begraven omwille van een staking van de grafdelvers.<\/p>\n

Labour keek machteloos toe. Intussen warmde de oppositie zich op om na deze beruchte ‘Winter of Discontent’ de macht in Downing Street over te nemen.<\/p>\n

1979: Margaret Thatcher evolueerde van ‘big spender’ naar ‘believer in the free market’<\/strong><\/p>\n

De Conservatieve Partij veranderde drastisch na de nipte nederlaag van Ted Heath in 1974. De almaar prominenter wordende vrouw in de nasleep van die verkiezingen verklaarde aan The Evening Standard: ‘I think it would be extremely difficult for a woman to make it to the top.’<\/p>\n

Throwing money at them<\/strong><\/p>\n

Margaret Thatcher was niet zo’n bijzondere minister geweest in het kabinet Heath. Als minister van Onderwijs deed ze weinig of niets om de verdere afbraak van de bij conservatieve leden populaire Grammar Schools tegen te gaan. De filosoof Roger Scruton verwijt het haar nog altijd. Dat ze de schoolmelk afschafte in het lager onderwijs leverde haar de bijnaam ‘the milk snatcher’ op. Nochtans schafte de regering van de populaire Labourpremier Harold Wilson in 1968 al de schoolmelk op de middelbare scholen af. <\/p>\n

Thatcher, die later bekend zou staan omwille van haar sterke geloof in de vrije markt, gaf geen krimp toen premier Heath in 1972 zijn ‘u-turn’ nam en massaal geld begon te pompen in de economie door middel van subsidies aan de industrie, het verlaten van de stop op loonstijgingen of het verlaten van de harde lijn tegen de vakbonden. Thatcher deed vrolijk mee en publiceerde onder meer Education: a framework for expansion, een beleidsdocument dat ze later zelf omschreef als het hoogtepunt van wat de Britse overheid deed met onderwijsprobleem: ‘throwing money at them’.<\/p>\n

1974: een ‘Pauluservaring<\/strong><\/p>\n

Het keerpunt kwam in na de verkiezingsnederlaag van ’74. Keith Joseph kreeg van Edward Heath de toelating om het Centre for Policy Studies op te richten om de partij, nu ze in de oppositie zat, idee\u00ebn aan te leveren. Wat Heath niet besefte, was dat hij motor achter zijn eigen ondergang institutionaliseerde. Keith Joseph was er inmiddels van overtuigd geraakt dat alleen de vrije markt een uitweg zou bieden aan de economische malaise in het Verenigd Koninkrijk. Joseph was een typisch voorbeeld van een old school Tory: afkomstig uit een voorname familie, opgeleid in het prestigieuze Harrow (waar Churchill schoolliep) en later Oxford. Maar Joseph wilde armoede voor altijd ‘opheffen’ en was atypisch op dat moment voor de conservatieven ideologisch aangelegd. Net als Thatcher diende hij als minister onder Heath en was hij een ‘big spender’. Het verkiezingsjaar 1974 omschreef hij later als zijn Pauluservaring: ‘Dan werd ik bekeerd tot het conservatisme. Ik dacht altijd dat ik een conservatief was, maar nu weet ik dat ik dat helemaal niet was.’ Hiermee bedoelde hij dat een geloof in de vrije markt en het monetarisme in zijn ogen het rechte pad was. Joseph nodigde Thatcher uit om mee het Centre for Policy Studies uit te werken en het ‘ondenkbare te bedenken’. En hoewel Josephs gedrevenheid en idee\u00ebn hem al snel de bijnaam van ‘Mad Monk’ opleverde, werd hij de architect van wat later ‘Thatcherisme’ werd genoemd.<\/p>\n

De kruideniersdochter wipt de zoon van een dienstmeisje<\/strong><\/p>\n

In oktober 1974 vond er terug een verkiezing plaats. De zittende premier Harold Wilson wilde zijn meerderheid uitbreiden en dacht te kunnen profiteren van het feit dat hij het conflict met de mijnwerkers had opgelost. Hij behaalde een nipte overwinning met slechts drie zetels op overschot. Edward Heath vocht plots voor zijn politieke overleven. Niemand gaf een cent om de kansen van Margaret Thatcher die vrij onverwacht wilde gaan voor het partijvoorzitterschap van de Tory’s. Keith Joseph was immers kansloos. Toen ze Heath inlichtte over haar kandidatuur keerde hij haar de rug toe, haalde zijn schouders op en zuchtte: ‘If you must’.<\/p>\n

Op 11 februari 1975 werd de kruideniersdochter de nieuwe voorzitter van de Conservatives. Niet de eerste van eenvoudige afkomst, Edward Heath was immers de zoon van een dienstmeisje, maar wel de eerste vrouw. Een feit waar ze niets van maakte en alle vragen daarover wimpelde ze weg als ‘oninteressant’. Deze vrouw had wel een klaar beeld van waar ze voor stond: ‘Voor een vrije maatschappij met een eerlijk verdeelde macht onder de burgers en niet geconcentreerd in de handen van de staat. En de macht ondersteund door een wijdverbreid priv\u00e9bezit onder de burgers en de onderdanen en niet in de handen van de staat.’ <\/p>\n

Thatcher en T.I.N.A.: ‘there is no alternative’<\/strong><\/p>\n

In oktober 1977 presenteerde Thatcher haar economische beleid in een document met de titel The Right Approach. Het verzoenende conservatisme van na de Tweede Wereldoorlog was dood en begraven.<\/p>\n

The Right Approach<\/strong><\/p>\n

‘We geloven dat de overheid minder afweet van de zakenwereld dan de zakenmannen, minder afweet van investeringen dan investeerders en minder van loononderhandelingen dan vakbondsafgevaardigden en werkgevers. We denken dat we de limieten begrijpen van wat een overheid kan doen. Dit is zeker de start van intelligent handelen en gezond verstand.’<\/p>\n

Een echt nieuw geluid was het echter niet: ‘Zonder groeiende handel is er geen geld voor sociale hervormingen. De staatsportemonnee, waarin socialisten denken voor eeuwig te kunnen graaien, wordt alleen door het bedrijfsleven gevuld. De staat spendeert, maar het verdient niets’, het zijn woorden van Neville Chamberlain, de premier en de partijleider van de Tory’s van vlak voor WO II. Thatcher ging ‘back to basics’.<\/p>\n

Margaret Thatcher wilde het gevecht met de vakbonden aangaan. Zij was ervan overtuigd dat om een staking te starten, de vakbondsleden zich eerst hierover in een geheime stemming dienden te buigen. Legde de vakbond het werk neer zonder algemene steun van de leden (‘secret ballot’), dan werd de vakbond financieel verantwoordelijk gesteld voor de opgelopen economische schade van de staking. Ook dit idee ging al tijd mee. Het conservatieve kabinet van Stanley Baldwin werd in mei 1926 geconfronteerd met een algemene staking en speelde met de gedachte van de ‘secret ballot’. Ook in 1957 werd het idee geopperd door een conservatief kabinet, maar men zag af van het idee, omdat het alleen haalbaar indien men het door de strot duwde van de vakbonden. Die confrontatie vermeed men liever.<\/p>\n

Make or break<\/strong><\/p>\n

Ook in Thatchers omgeving werd er sterk getwijfeld aan de haalbaarheid van de geheime stemming. Maar de twijfelaars in haar partij werden over de streep getrokken door het gewelddadige vakbondsprotest aan de fotofilmfabriek van Grunwick in Noord-Londen in juni 1977. Keith Joseph omschreef het als het ‘make or break’-moment van de Britse politiek. De beruchte stakingen in de ‘Winter of Discontent’ van 1978-’79 overtuigde Thatcher nog meer van haar gelijk. Zes weken lang bleef het huisvuilnis onopgehaald, de treinen reden niet, de vrachtwagenchauffeurs staakten, etc. Het jaar 1979 kende een verlies van 29,9 miljoen werkdagen in het Verenigd Koninkrijk. De Conservatieve Partij daagde Labour nu uit met de slogan ‘Labour isn’t working’. Thatcher kon in maart 1979 een vertrouwensstemming uitlokken in het Lagerhuis, nadat Labour zijn belofte voor regionalisering in het voordeel van Wales en Schotland niet waarmaakte. Door het verlies van de nationalistische steun in Westminster verloor Labourpremier Callaghan met \u00e9\u00e9n stem zijn meerderheid. In mei 1979 wonnen de Tory’s overtuigend de verkiezingen en kon Margaret Thatcher haar rechtse programma lanceren.<\/p>\n

‘You turn if you want to’<\/strong><\/p>\n

Op minder dan veertien dagen na haar grote verkiezingsoverwinning lagen de plannen voor de hervorming van de vakbonden op tafel. Stakersposten werden strikter gereglementeerd, werknemers die niet wensten aan te sluiten bij een vakbond werden beter beschermd en men nam het verplichte lidmaatschap van bepaalde vakbonden (het zgn. ‘closed shop’) onder vuur. De Trade Union Congress (TUC), de overkoepelende vereniging van vakbonden, verzette zich heftig tegen de voorstellen van de regering. Zelf was de premier ervan overtuigd dat ze de steun kende van de gewone arbeider. Op haar partijcongres sprak ze: ‘Tegenwoordig be\u00efnvloeden stakingen vakbondsleden en hun gezinnen evenzeer als de rest van ons. E\u00e9n vakbond kan ons allemaal heel gemakkelijk kolen of levensmiddelen of transport ontnemen. Wat ze niet kan doen, is haar leden beschermen tegen gelijksoortige acties door andere bonden.’<\/p>\n

Tussen 1979 en 1981 was haar beleid gericht op de afbouw van staatsinmenging en de ondersteuning van ondernemerschap. De prijsmaatregelen opgelegd aan bedrijven werden geschrapt. Op de inflatie had de regering echter geen vat. Dit gecombineerd met een stijging van de BTW en de oliecrisis van 1979-’80 leidde tot heftige kritiek op het beleid. Het land zat in een recessie en de werkloosheid steeg naar een ongeziene twee miljoen. De oppositie, de vakbonden en verschillende leden van haar kabinet wilden een omkering van het gevoerde beleid. Onder andere Edward Heath riep op tot een ‘u-turn’. In oktober 1980 maakte Thatcher echter in haar intussen beruchte speech duidelijk dat ze dit geenszins van plan was: ‘You turn if you want to. The Lady is not for turning.’<\/p>\n

Volgens haar was er geen alternatief, ‘there is no alternative’. Dat ondanks het protest van 364 economen in een open brief naar The Times, rellen in Londen, Manchester en Liverpool en het ongeloofelijke cijfer van drie miljoen werklozen in januari 1982. De Iron Lady, een roepnaam die de lijfkrant van het Rode Leger haar gaf in 1976 n.a.v. haar defensieplannen, stevende af op een politiek mislukte carri\u00e8re.<\/p>\n

Kerende kansen<\/strong><\/p>\n

Tot het moment in maart van dat jaar de Argentijnse dictatuur besliste om een oorlog aan te gaan met het Verenigd Koninkrijk omwille van de Falklandeilanden. In weerwil van Amerikaans en ander protest zette Thatcher een succesvolle Task Force in om de eilanden terug in Britse handen te brengen. De militaire overwinning, de rechtkrabbelende economie met de succesvolle privatiseringen van Jaguar, British Telecom, Britoil en British Gas deden de kansen keren. Dat Labour een uiterst linkse koers voer en daarbij intern sterk verdeeld was – waarbij verschillende leden het partijprogramma in vraag stelden als ‘the longest suicide note in history -, hielp een aardig handje. Margaret Thatcher stond in 1983 sterker dan ooit.<\/p>\n

Het beleid van Thatcher deed de vakbonden doodbloeden<\/strong><\/p>\n

In juni 1983 keerde het kabinet Thatcher triomfantelijk terug na de verkiezingen met een tot dan ongeziene meerderheid van 144 zetels. De premier voelde, na de scalp van de Argentijnse junta te hebben omgegord, dat de tijd rijp was om de vakbonden aan te pakken. <\/p>\n

De uitputtingsslag wordt voorbereid<\/strong><\/p>\n

Ze voerde onder meer verplichte vijfjaarlijkse bestuursverkiezingen voor de bonden in en ze voerde het oude idee van de ‘secret ballot’ in. In 1984 ging ze een versnelling hoger waarbij ze het toekennen van vakbondsgelden voor politieke doeleinden (lees: steun voor Labour) verbood. De bonden stroopten de mouwen op en maakten zich op voor het beproefde recept van de uitputtingsslag. Opnieuw namen de mijnwerkers het voortouw nadat bekend geraakte dat verschillende koolmijnen voor een volledige sluiting stonden. Arthur Scargill had tien jaar eerder Edward Heath op de knie\u00ebn gekregen en nu was hij vastberaden hetzelfde te doen met Margaret Thatcher. Minder dan een maand na de verkiezingen van 1983 verklaarde de leider van de National Union of Mineworkers dat hij niet ‘accepteerde we de komende vier jaar met deze regering opgescheept zouden zitten’. De regering bereidde zich subtiel voor op de confrontatie. Nigel Lawson, aanvankelijk minister van Energie, legde sinds 1981 gestaag steenkoolreserves aan bij elektriciteitscentrales om in het geval van stakingen blackouts te voorkomen. Gecamoufleerde olietanks moesten verhullen dat de overheid zich voorbereidde op energieblokkades door de bonden. Thatcher richtte ook een centraal organisatiepunt in om snel waar nodig mobiele politie-eenheden in te zetten tegen illegale stakingspiketten.<\/p>\n

The battle is lost<\/strong><\/p>\n

Wanneer de National Coal Board besliste om verlieslatende mijnen te sluiten in 1984 barstte de bom. Officieel had de regering geen uitstaans met de beslissing, maar iedereen wist dat het kabinet erachter zat. Scargill stond niet meer even sterk als in de zeventiger jaren. Steenkool was lang niet meer de voornaamste energiebron, een groot deel van de vakbondsleden zagen langdurige stakingen niet zitten en ze verwierpen verschillende keren de vraag tot staking. De natuurlijke politieke bondgenoot, Labour, lag na de zware verkiezingsnederlaag van een jaar tevoren in de touwen. Scargill zette echter door en riep op tot het neerleggen van het werk zonder bevraging van de leden. Die leden waren zo verdeeld dat er gevechten uitbraken tussen de mijnwerkers onderling over het al of niet gaan werken. Oude arbeidersgemeenschappen vielen uiteen. De vakbond verloor haar sterkste kracht: de solidariteit. Arbeiders in energiecentrales kregen extra loon voor het overwerk en werden gemotiveerd om het land blijvend van stroom te voorzien. Zelfstandige vervoersmaatschappijen transporteerden steenkool van mijnen die openbleven, wat de kracht van de stakers extra ondermijnde. De dokwerkers steunden Scargill, maar niet zo lang als hij had gehoopt. Na tien dagen openden de havens hun poorten weer voor de aanlevering van steenkool.<\/p>\n

Thatcher hield vol dat dit een conflict was tussen de National Coal Board en arbeiders, maar haar politieke credibiliteit hing van deze bikkelharde confrontatie af. De overheid zou geen enkele mijn van extra geld voorzien en de premier dreigde er zelfs mee om evenzeer winstgevende mijnen te sluiten indien er geen overeenkomst werd gesloten tussen de werkgevers en de werknemers. Maandenlang had de Britse politie de handen vol met de mijnwerkers en de publieke opinie keerde zich tegen Scargill. Tegen maart 1985 bleek de situatie hopeloos voor de stakers. Meer en meer mannen keerden terug naar hun werk. Scargill verloor de strijd. Slechts 40 procent van de arbeiders kon uiteindelijk aan de slag blijven. De krachtmeting toonde aan dat de overheid niet langer financieel tussenkwam om de boel te redden. De jaren ’70 leken veraf. In 1986 bleek dit opnieuw tijdens de langdurige staking van de drukkers van het dagblad The Sun waarbij de vakbond terug in het stof beet.<\/p>\n

De vakbonden doodgeknepen<\/strong><\/p>\n

Tijdens de jaren ’80 halveerde het lidmaatschap van de bonden van ongeveer 12 miljoen leden naar zo’n 6 miljoen. De strijd had de vakbonden klein gekregen. De wetgever legde de syndicale macht aan banden. Op politiek vlak zou de natuurlijke bondgenoot, Labour, wegmarcheren van de ‘unions’. Tony Blair begon te timmeren aan zijn ‘Derde Weg’. Pas met de aanstelling van Ed Miliband kregen de vakbonden opnieuw vat op het Labourleiderschap. Wanneer die de verkiezingen verloor tegen David Cameron in 2015, konden de vakbonden hun oude greep op de sociaaldemocraten herstellen met het voorzitterschap van Jeremy Corbyn. Labour geraakt hierdoor echter enorm verdeeld tussen een rechterflank en de linkerflank. Net als in de jaren 1970.<\/p>\n

Thatcher beschouwde haar strijd tegen de vakbonden op dezelfde wijze als haar strijd tegen Argentini\u00eb: ‘We moesten de externe vijanden bekampen in de Falklands. Maar we moeten altijd op onze hoede blijven voor de interne vijand, die veel moeilijker te bestrijden is en veel gevaarlijker is voor de vrijheid.’ Haar doorzettingsvermogen en vooral haar geloof in haar eigen gelijk maakten haar hierin succesvol. Die koppigheid werd uiteindelijk ook haar politieke ondergang toen haar omgeving haar \u00e9\u00e9n voor \u00e9\u00e9n liet vallen in het woelige debat over de ‘poll tax’, maar vooral in haar strijd tegen de Europese Unie. A battle she didn’t win.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In 2016 lijkt de Zweedse coalitie zich op te maken voor alweer een krachtmeting met de vakbonden. De spoorwegbonden willen op woensdag 6 en donderdag 7 januari een eerste keer staken. Op donderdag 21, vrijdag 22 en zaterdag 23 januari zou dan nog een staking van liefst 72 uur kunnen volgen. De acties reageren tegen […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,6],"tags":[],"class_list":["post-3299","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuws","category-publicaties"],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3299"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3307,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3299\/revisions\/3307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}