{"id":2699,"date":"2015-06-10T00:01:27","date_gmt":"2015-06-10T00:01:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.liberavzw.be\/?p=2699"},"modified":"2015-06-12T07:54:38","modified_gmt":"2015-06-12T07:54:38","slug":"artikel-kunnen-we-nog-groeien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.liberavzw.be\/?p=2699","title":{"rendered":"Artikel: Kunnen we nog groeien?"},"content":{"rendered":"

\"Peter<\/a>Duizenden dagelijkse beurskoersen, maandelijkse economische statistieken en jaarverslagen zijn de bijna ontelbare impulsen waarmee we de vinger aan de economische pols houden. Uit al die duizenden impulsen proberen we een voortdurend beeld te krijgen van de toestand van de economie. Tussen al die voortdurende hectiek is het vaak makkelijk om uit het oog te verliezen waar we vandaan komen en waar we naartoe gaan.<\/strong><\/p>\n

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd op zijn blog op 9 juni 2015<\/a>).<\/em><\/p>\n

Economische groei en stijgende welvaart zijn een vrij recent fenomeen. Economische groei of stijgende welvaart bestond nagenoeg niet voor de industri\u00eble revolutie. In de eerste tien eeuwen van onze jaartelling was de gemiddelde jaarlijkse groei van de wereldwijde economie nagenoeg nul. Of nog anders: voor de industri\u00eble revolutie was stagnatie de norm. Steden, regio\u2019s en landen bevochten mekaar om een taart die in re\u00eble termen niet groeide. We leefden in een zero-sum wereld: winst voor de ene was verlies voor de andere. Groei kon alleen ten koste gaan van de andere en wie geboren werd, kon zich opmaken voor een even kort leven in even grote armoede als zijn ouders en grootouders. Tot de industri\u00eble revolutie…<\/p>\n

Met de industri\u00eble revolutie veranderde alles. De belangrijkste uitvinding die we te danken hebben aan dat tijdperk is…de economische groei zelf. De concrete innovaties en uitvindingen op zich zorgden stuk voor stuk voor een ongekende stijging van de productiviteit. De stoommachine verving paardenkracht, mechanica zette een hefboom op menselijke kracht, kanalen maakten handel makkelijker, treinen maakte afstanden kleiner, reizen korter, transport en voeding goedkoper,… De toename van de welvaart per gewerkt uur nam dan een bijzonder hoge vlucht. Voeding, kleding, brandstof en onderdak – onze vier basisbehoeften – zijn de afgelopen twee eeuwen alleen maar goedkoper geworden. Terwijl we twee eeuwen geleden aan die vier basisbehoeften nagenoeg ons volledig inkomen besteedden (en er dan nog een lage kwaliteit voor in ruil kregen) is dat vandaag volkomen anders. Nog nooit hebben we zo weinig moeten werken om onze vier basisbehoeften te kunnen vervullen. Het budget dat daarmee vrij is gekomen, konden we steeds meer besteden aan alles wat we vroeger luxe zouden hebben genoemd: vakantie, buitenshuis eten of cultuur maar ook vrije tijd en een langer en gezonder leven.<\/p>\n

Een prachtige illustratie van deze vooruitgang werd gegeven door Matt Ridley in zijn schitterende boek \u201cThe Rational Optimist\u201d. Hij berekende hoeveel verlichting we doorheen de tijd konden kopen met de opbrengst van \u00e9\u00e9n uur menselijke arbeid. Daarbij wordt de hoeveelheid verlichting uitgedrukt in het aantal lumen-uren. In het jaar 1750 voor Christus kocht je voor \u00e9\u00e9n uur arbeid ongeveer 24 lumen-uren met een sesamolie-lamp. In het jaar 1880 was dat al opgelopen tot 4400 lumen-uren dankzij een kerosinelamp. In 1950 spreken we van 531000 lumen-uren van een gloeilamp en vandaag kopen we met \u00e9\u00e9n uur arbeid het equivalent van 8,4 miljoen lumen-uren uit een spaarlamp. Of zoals Ridley het stelt: \u201cMet een uur werken in 1800 kocht je ongeveer tien minuten leeslicht. Een uur werken vandaag levert je 300 dagen aan leeslicht op.\u201d<\/p>\n

Er valt nauwelijks een voorbeeld te vinden dat illustreert hoe fantastisch de menselijke vooruitgang de afgelopen eeuwen is geweest. Dat we vandaag meer licht dan ooit kunnen kopen is niet omdat iemand bij wet de prijs van licht heeft laten dalen. Dat we vandaag meer licht dan ooit kunnen kopen is niet omdat iemand bij wet de lonen heeft verhoogd. We kopen vandaag meer licht omdat we met zijn allen steeds productiever zijn dan ooit. Hoger opgeleid dan ooit. Inventiever dan ooit. Beter georganiseerd dan ooit. We danken onze fenomenaal gestegen rijkdom per gewerkt uur in belangrijke mate aan onderwijs, opleiding, onderzoek, ontwikkeling, organisatie en innovatie.<\/p>\n

Groeiende bevolking<\/strong><\/p>\n

De fenomenale groei van de wereldbevolking is de tweede factor die de groei van de totale welvaart de afgelopen twee eeuwen verklaart. Voor de industri\u00eble revolutie was ook bevolkingsgroei eveneens quasi onbestaande. Vanaf de industri\u00eble revolutie begon de bevolking bijzonder snel te groeien. Grotere rijkdom, betere opleiding, alfabetisering en medische doorbraken zorgden voor een bijzonder snelle daling van de kindersterfte. Het aantal geboortes per vrouw daalde omwille van culturele en religieuze redenen minder snel en het gevolg was een ware explosie van de bevolking. Of meer precies: een bevolkingsexplosie als gevolg van een gezondheidsexplosie. Dat positief verband werd niet door iedereen gezien. Samen met die snelle groei van de bevolking werd de grondslag gelegd van een leerschool waarvan we vandaag nog altijd volgelingen hebben: de Malthusianen. Thomas Malthus schreef in zijn Essay on the Principle of Population dat de voedselproductie onmogelijk even snel kon stijgen als de bevolking. Of met andere woorden: onze natuurlijke hulpbronnen zijn eindig en de groei van de bevolking niet. Burgeroorlogen, revoluties en oorlogen om landbouwgrond zouden volgens hem het logische gevolg zijn. Wat Malthus zag, was een snelgroeiende bevolking en een onvoldoende snelle stijging van de voedselproductie. Wat hij niet voorzag (en niet kon voorzien) waren de ontelbare innovaties in de landbouw gaande van mechanisering, irrigatie, kunstmeststoffen en genetische modificatie. Ook dat is een constante in de Malthusiaanse school: de nadruk wordt vooral gelegd op de eindigheid van de natuurlijke hulpbronnen terwijl de oneindigheid van het menselijk vernuft onder de mat wordt geveegd. Het is dat vernuft en die innovatie die de werkelijke motoren van onze welvaart zijn geweest.<\/p>\n

Groei is niet meer vanzelfsprekend<\/strong><\/p>\n

Hierboven wordt het proces geschetst van onze welvaartsgroei de afgelopen twee eeuwen. De enige twee eeuwen trouwens dat de mensheid als geheel welvaartsgroei heeft gekend. En dat op een ongekende schaal. Na millennia lang rond de 30 jaar te hebben gelegen, is de menselijke levensverwachting in de twintigste eeuw alleen al verdubbeld tot meer dan 60 jaar.<\/p>\n

De afgelopen twee eeuwen konden we rekenen op een groeiende bevolking en een groeiende arbeidsproductiviteit als pijlers van onze economische groei. Onze sociale systemen, publieke voorzieningen, onderwijs, pensioenen… konden we makkelijk betalen omdat elke volgende generatie talrijker \u00e9n bovendien productiever was dan de vorige. De totale welvaart steeg en de welvaart per hoofd van de bevolking steeg eveneens. Toch lijkt er de afgelopen decennia in het Westen zand in de machine te zijn geraakt….<\/p>\n

De productiviteitsgroei – de zo lang zo betrouwbare bron van welvaartsgroei – daalt al een aantal decennia lang. In Belgi\u00eb bijvoorbeeld was de jaarlijkse gemiddelde productiviteitsgroei in de jaren zeventig zowat 5% en is ze vandaag gedaald tot ongeveer nul. Geen extra welvaart per gewerkt uur. Geen vooruitgang. Tegelijk staat de vergrijzing voor de deur en daalt de volgende decennia de bevolking op beroepsactieve leeftijd.<\/p>\n

Allicht om een daling van het onderliggende groeipotentieel te compenseren, hebben we ons de afgelopen decennia in de schulden gestoken. De schuldgraad in het Westen is dan ook al meer dan een generatie lang ononderbroken aan het stijgen. Schulden zijn niet meer dan een vordering op toekomstige welvaart. Nu het steeds moeilijker wordt om die toekomstige welvaart te realiseren, is het maar de vraag in welke mate die schulden wel zullen worden terugbetaald. De verleiding om schulden te maken werd zelfs nog groter omdat de daling van de rentes gedurende drie decennia het steeds makkelijker maakte om meer schulden te maken.<\/p>\n

Dat is dan ook de grote paradox. We hebben schulden opgebouwd op een moment dat onze welvaart nog voldoende snel groeide. De steeds lagere rentes maakten het bovendien mogelijk om steeds meer schulden aan te gaan. En uitgerekend nu we de schulden moeten gaan terugbetalen, blijkt dat onze terugbetalingscapaciteit niet meer is wat we gehoopt hadden.<\/p>\n

Die lage groei \u00e9n de noodzaak van schuldafbouw maakt de politieke en sociale omgeving veel moeilijker. In een economie die groeit, gaan politieke of debatten vooral over de verdeling van \u201cwat er bijkomt\u201d. In een economie zonder groei komen we terecht in een zero-sum game met winnaars en verliezers: wat de ene groep extra krijgt, is daar altijd iets wat de andere groep heeft moeten opgeven. Groei en vooruitgang maakt dingen mogelijk, maakt mensen gelukkiger en zorgt voor meer politieke en sociale stabiliteit. Spijtig genoeg valt die groei niet zomaar tevoorschijn te toveren, ondanks wat sommigen ons willen doen geloven. Meer nog: het laten groeien van de welvaart wordt de volgende jaren structureel moelijker dan in het verleden.<\/p>\n

We hebben de hoge productiviteitsgroei en bevolkingsgroei van de afgelopen decennia als een axioma beschouwd en er een sociaal model, maatschappelijke verwachtingen en groot overheidsbeslag bovenop gebouwd. Allemaal in de veronderstelling dat de groei wel permanent hoog zou blijven. Niet dus. Werkelijke groei en vooruitgang komen niet van de opbouw van schulden of het laag houden van de rente. Ze komen van ons vermogen om met nieuwe idee\u00ebn te innoveren, te ondernemen en welvaart te cre\u00ebren. Dat is de les die we hebben geleerd uit onze relatief korte geschiedenis van groei sinds de industri\u00eble revolutie. Twee pistes lijken daarvoor nodig.<\/p>\n

Eerst en vooral moeten we zorgen voor beter en meer onderwijs, onderzoek en ontwikkeling en inovatie. Daar hebben we nog heel wat ruimte voor verbetering. In Europa tellen we ongeveer 110 patentaanvragen per miljoen inwoners, tegenover meer dan 400 in de Verenigde Staten. Onze schaarse topregio\u2019s wat betreft innovatie en onderzoek zijn onder meer Baden-W\u00fcrttemberg, de regio\u2019s rond Parijs, London en Stockholm. Daar halen we meer dan 250 patenten per miljoen inwoners. In de VS zit zowat driekwart van alle staten boven dat niveau. <\/p>\n

Een tweede prioriteit is het afbouwen van regulitis. De nog steeds wijd verspreide artifici\u00eble bescherming van bepaalde sectoren tegen concurrentie (taxi\u2019s, openbaar vervoer, supermarkten, advocaten, apothekers, nationale vervoersmaatschappijen, hotels, telecom, etc…) remt de groei van de welvaart af.<\/p>\n

Het laaghangend groeifruit hebben we de afgelopen decennia volop geconsumeerd: bevolkingsgroei, productiviteitsgroei, stijgende schulden en dalende rentes. Hoewel het vandaag moeilijker wordt om nog groei te vinden, is het zeker niet onmogelijk. Het vereist wel dat we dringend uit een ander vaatje beginnen tappen: een veel grotere focus op concurrentie, innovatie, effici\u00ebntie, minder starre regelgeving en een effectieve overheid. Alleen op die manier kunnen we ervoor zorgen dat groei en vooruitgang niet beperkt blijft tot twee gouden eeuwen – nauwelijks een blip in de geschiedenis van de mensheid.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Duizenden dagelijkse beurskoersen, maandelijkse economische statistieken en jaarverslagen zijn de bijna ontelbare impulsen waarmee we de vinger aan de economische pols houden. Uit al die duizenden impulsen proberen we een voortdurend beeld te krijgen van de toestand van de economie. Tussen al die voortdurende hectiek is het vaak makkelijk om uit het oog te verliezen […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,6],"tags":[],"class_list":["post-2699","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuws","category-publicaties"],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2699","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2699"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2699\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2718,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2699\/revisions\/2718"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2699"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2699"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.liberavzw.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2699"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}