05 jun 2020

Artikel: Drie scenario’s voor België na corona

0 Reacties

The good, the bad or the ugly. Na de coronacrisis staat België voor de keuze van een goed, een slecht of een lelijk scenario.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 4 juni 2020.)

Binnenkort mogen we opnieuw naar de stembus. Ten eerste is het een illusie dat we met de krachtsverhoudingen van 26 mei 2019 een stabiele regering kunnen vormen. Door de coronaklap ziet de wereld er anders uit. Bovendien zijn de beleidskeuzes van de volgende jaren tot ver in de toekomst voelbaar. Geloven we in ondernemers of in de overheid als motor van vooruitgang? In rijkdom verwerven of in rijkdom verdelen? In mensen die vooral zichzelf kunnen helpen of in mensen die vooral geholpen moeten worden? Door de crisis worden de volgende verkiezingen de facto een referendum over de sociaal-economische toekomst van dit land.

Door de crisis is België veranderd in Italië. De gemiddelde Belg zal na de crisis even arm zijn als de gemiddelde Italiaan voor de crisis. De Belgische overheidsschuld wordt na de crisis even groot als de Italiaanse voor de crisis. Laat dat even doordringen. Vraag je vervolgens af: hoelang kunnen we een ‘Zweedse’ sociale zekerheid betalen met een ‘Italiaans’ welvaartspeil? Daarover moet het debat gaan. Ik zie drie scenario’s voor België: the good, the bad, the ugly.

The good

De feniks verrijst uit de as. Zweden in de jaren 90. Tegen alle verwachtingen in vinden beide landsdelen elkaar in een groot sociaal-economisch herstelplan. België trekt massaal de kaart van investeringen, innovatie, digitalisering, de activering van niet-werkenden en onderzoek en ontwikkeling. Iedereen beseft dat het nu of nooit is om een definitieve neergang van onze welvaart te vermijden. Alleen maatregelen die leiden tot een groter groeipotentieel, een lagere schuld of een hogere activiteitsgraad komen in aanmerking. Alle overheidsbudgetten worden bevroren – met uitzondering van onderzoek, ontwikkeling, investeringen, digitalisering en innovatie. Er wordt volop ingezet op strategische sectoren. Private bedrijven worden aangemoedigd goedkopere en betere oplossingen te voorzien voor overheidstaken. Er komt een negatieve belastingschijf voor wie werkt, en twee jaar geen vennootschapsbelasting voor wie een zaak begint. Een digitale overheid wordt topprioriteit. In tien jaar tijd klimt België naar de top van de internationale rankings. We worden geprezen als een voorbeeld van een geslaagde turnaround.

The bad

Slow motion crash. Italië sinds de jaren 2000. Deze crisis is de klap te veel voor België. De belastinginkomsten vallen spectaculair terug en de herverdelingskoek wordt kleiner. Belangengroepen vechten op leven en dood om hun premie, uitkering, subsidie of fiscaal voordeel zoveel mogelijk te behouden. Een hogere pensioenleeftijd, een beperking van de werkloosheid in de tijd of een efficiëntere overheid zijn onbespreekbaar. ‘We moeten de koopkracht aanzwengelen’ wordt codetaal voor ‘we moeten het budgettaire gaspedaal nog meer indrukken’. Oplopende uitgaven en gekelderde belastinginkomsten creëren steeds hogere overheidstekorten. Niemand houdt er rekening mee dat die overheidsuitgaven vroeg of laat terugbetaald moeten worden. In een poging het gat in de begroting te dichten worden de belastingen stelselmatig verhoogd. Pech voor de belastingbetaler. Hij is niet georganiseerd, kan niet weglopen en wordt nooit uitgenodigd in debatprogramma’s om zijn punt te maken. Lage economische groei, nauwelijks hervormingen en stijgende belastingen zijn het recept voor een steeds sneller economisch verval.

The ugly

Malgoverno, België in de jaren 80.

We vonden geen overeenstemming over de marsrichting van een regering in precoronatijden. Ook toen kregen we de begroting niet sluitend. Waarom wordt dat nu makkelijker? De economische malaise en het geldgebrek zetten de communautaire spanningen verder op scherp. De belastbare basis bevindt zich vooral in Vlaanderen – kmo’s, vermogens, huizenbezit of inkomens verdiend in de privésector. De plannen voor fiscale cadeaus en hogere belastingen op wie werkt of onderneemt komen vooral uit het Zuiden. Een slagkrachtige Belgische regering wordt een illusie. Er worden steeds nieuwe verkiezingen georganiseerd, er wordt onderhandeld, ministers van staat worden bij elkaar geroepen. Zonder resultaat: politici die knopen doorhakken of boven zichzelf uitstijgen zijn er niet. De politieke extremen winnen aan kracht, de middenpartijen verdampen en de economische neergang versnelt. Een politieke explosie en een economische implosie zijn een kwestie van tijd.

Zweden in de jaren 90. Italië sinds de jaren 2000. België in de jaren 80. Dat zijn de drie scenario’s voor onze sociaal-economische toekomst. Daarover moeten de volgende verkiezingen gaan.

[begin]