08 mei 2020

Artikel: Hoop het beste, vrees het ergste

0 Reacties

De gevolgen van de pandemie zijn vandaag moeilijk in te schatten. We moeten op elk scenario voorbereid zijn.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 8 mei 2020.)

Een economische atoombom. Dat is de beste analogie voor de impact van corona op economie en maatschappij. De verblindende lichtflits hebben we ondertussen al gezien: een pandemie, een lockdown en een hele economie die bijna tot stilstand kwam. De volgende fases zijn de verwoestende schokgolf voor grote delen van de economie en vervolgens jarenlange straling. Het is vandaag moeilijk te voorspellen wat de exacte gevolgen zullen zijn. Dat zullen we pas later weten.

Op 15 september 2008 ging Lehman Brothers failliet. Die gebeurtenis was de start van een wereldwijde financiële crisis en een helse rit voor de economie, de financiële markten en de politiek. Op dat moment was er niemand die kon vermoeden dat twee jaar later het voortbestaan van de eurozone aan een zijden draadje zou hangen. Toch was het een cascade van verwachte en onverwachte gebeurtenissen die van Lehman Brothers leidde tot de bijna-implosie van de eurozone. De economische schok vandaag is vele malen groter dan die van tien jaar geleden en ook de naschokken zullen immens zijn.

In de schokgolf na corona zullen eerst en vooral heel wat bedrijven en activiteiten verdwijnen. Luchtvaart, toerisme, hotels en restaurants zullen zwaar worden getroffen. Een aantal bedrijven zal over de kop gaan wegens de lockdown. Het is voor overheden verleidelijk al die sectoren proberen te redden. Dat is geen goed idee. Alle kredieten en leningen van de wereld kunnen een failliet businessmodel niet redden. Sommige activiteiten zijn niet langer levensvatbaar in een anderhalvemetereconomie. Laat ons vooral inzetten op de sectoren waar nog wel groei te vinden is.

Het is niet dat de overheid de volgende jaren geld te veel zal hebben. In Nederland gaat men ervan uit dat het begrotingsoverschot van 18 miljard euro in 2019 verkruimelt tot een tekort van maar liefst 92 miljard. Een heel ruwe rekensom levert op dat we dan in België rekening moeten houden met een tekort tussen 80 en 90 miljard euro. Tel daarbij een staatsschuld van binnenkort meer dan 120 procent van het bruto binnenlands product (bbp) en het is duidelijk dat we geen rijk land meer zijn. We denken daarom best twee keer na vooraleer we blind in solidariteitsmechanismen stappen die ons nog voor decennia financieel verbinden aan het lot van nog zwakkere landen.

Nieuwe eurocrisis

Een nieuwe eurocrisis is dan ook een ander gevolg waarmee we rekening moeten houden. De Italiaanse economie stevent tegen het einde van dit jaar af op een schuld van zowat 180 procent van het bbp. Of met andere woorden: de derde economie van Europa wordt een nieuw Griekenland. In tegenstelling tot Griekenland is Italië too big to bail. Een nieuwe eurocrisis is dus onvermijdelijk. Markten zullen heel snel een onderscheid beginnen te maken tussen sterke en zwakke landen.

Ook het Europese project zal de volgende kwartalen op zijn grondvesten daveren. Het is vandaag vooral ‘ieder voor zich’. In een razende vaart pompen de sterkste Europese landen miljarden in hun eigen bedrijven. Vlaanderen is een kleine economie en onze jobs en welvaart worden gecreëerd door uitvoer. Wat als onze grote buren binnenkort kiezen voor eigen industrie, eigen tewerkstelling en eigen producten eerst? Laat ons er dan ook van uitgaan dat we de volgende jaren onze welvaart vooral zelf zullen moeten creëren.

Dit is een honderdjarige storm. Wie hoopt dat de EU, vrijhandel, de ECB of de rest van de wereld ons komen redden, is gevaarlijk naïef. Dat zijn de mensen die een grote verblindende flits hebben gezien en opnieuw over willen gaan tot de orde van de dag. We zullen in de volgende generatie echt alles uit de kast moeten halen doen om nog welvaart te behouden en op te bouwen. Daar is dus een strak en helder aanvalsplan voor nodig.

Stop dus vooral geld in dingen die ons welvaart opleveren – nu en later. Dus geen gratis geld voor iedereen, brugpensioen, premies of massale overheidstewerkstelling. Wel massale overheidsinvesteringen: infrastructuur, woningen isoleren, de elektrificatie van het wagenpark, de energievoorziening, groene investeringen en een digitale overheid. Zet in op opleiding en permanente vorming voor de bevolking en de werknemers – iedereen aan de slag. Schep incentives om investeringen in kmo’s fiscaal aantrekkelijk te maken. Lokale kmo’s, scale-ups en innovatie zijn onze enige en beste garantie op toekomstige welvaart.

Niets is vandaag nog zeker en we kunnen dan ook maar het best op elk scenario voorbereid zijn. Dat moet de volgende jaren de leidraad zijn van ons politiek, diplomatiek, financieel en economisch beleid. Kop in kas, weerbaar, voorbereid op het ergste en klaar om snel en doordacht te handelen. Welke staatsman of -vrouw neemt die handschoen op?

[begin]