21 dec 2019

Artikel: Klimaat is Lehman-moment voor verzekeraars

0 Reacties

Ontstaat de volgende financiële crisis door klimaatverandering? De vraag stellen is ze beantwoorden.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 20 december 2019.)

De vorige financiële crisis kwam voort uit de onhoudbare opbouw van financiële onevenwichten. Een correctie op de Amerikaanse vastgoedmarkt stak het vuur aan de lont. Het faillissement van Lehman Brothers ontketende een explosief domino-effect.

Sindsdien zijn overheden, regelgevers en internationale instellingen druk in de weer om een volgende crisis te vermijden. Zoals legers gebouwd zijn om de vorige oorlog te winnen, bereiden toezichthouders en regelgevers zich voor op een herhaling van de vorige crisis. De klimaatverandering zal wellicht het volgende Lehman-moment veroorzaken.

Het is duidelijk dat het niet echt opschiet met de aanpak van de wereldwijde klimaatopwarming. De klimaatconferentie van afgelopen week in Madrid is uitgedraaid op een grote sof. Ze resulteerde in mooie woorden en veel goede intenties, maar concrete beloftes worden vooruitgeschoven naar volgend jaar. Ook in Vlaanderen ogen de klimaatambities weinig indrukwekkend. Geen spoor meer van de betonstop, het rekeningrijden en van ambitieuze CO2-reductiedoelstellingen.

Er zijn twee belangrijke oorzaken voor dat immobilisme. Eerst en vooral situeert het probleem zich ver in de toekomst. Dat speelt de menselijke natuur altijd parten – mensen hechten nu eenmaal minder belang aan toekomstige gebeurtenissen. Wie kan kiezen tussen 1.000 euro vandaag of 5.000 euro binnen twintig jaar, kiest heel vaak voor de eerste optie.

Het tweede probleem is dat landen de neiging hebben om te kiezen voor een rol als vrijbuiter. Laat de rest van de wereld inspanningen leveren en doe zelf vooral niks. Zo geniet je wel van een koelere wereld over 50 jaar, maar heb je zelf geen kosten gemaakt. Landen komen daar te makkelijk mee weg, voornamelijk omdat het lijkt alsof er geen wereldwijde ‘arbiter’ is die tegelijk op lange termijn denkt en financieel kan sanctioneren. Zonder financiële sancties geen klimaatactie.

Het goeie nieuws is dat die arbiter wel degelijk bestaat. Meer nog: de kans is reëel dat hij vroeg of laat een cruciale dominosteen in het klimaatbeleid omduwt – met verstrekkende gevolgen. Het gaat om de wereldwijde herverzekeraars. Zij verzekeren de risico’s van de gewone verzekeraars – die op hun beurt weer de risico’s verzekeren van u en ik. Voor hen speelt de klimaatverandering nu al een financiële rol.

Volgens herverzekeraar Swiss Re waren 2017 en 2018 de duurste twee jaren ooit voor herverzekeraars op het vlak van natuurrampen. In totaal betaalden ze in die periode meer dan 219 miljard dollar aan schadeclaims uit. De afgelopen jaren keerden sommige verzekeraars zelfs meer uit aan storm- en rampenschade dan ze ontvingen aan premieinkomsten. Dat is een typisch alarmsignaal en de voorbode van fors hogere premies. Wees dus maar zeker dat klimaatverandering hoog op de agenda staat van herverzekeraars.

Volgens het Internationaal Panel voor Klimaatverandering zal de mogelijke schade door klimaatverandering stevig oplopen. Zeker als de temperatuurstijging hoger uitvalt dan 1,5 graad stijgt de totale schade door extreem weer, overstromingen en stormen exponentieel.

Als de actuarissen, planners en modelbouwers van de herverzekeraars alles becijferen, stellen ze vast dat de opwarming van de aarde hen veel geld zal kosten. Dat betekent dat ze de voorwaarden voor heel wat verzekeringen verstrengen, concreet: veel hogere premies of zelfs het schrappen van bepaalde dekkingen. Dat heeft op zijn beurt ingrijpende gevolgen voor de reële economie en zet een cascade aan economische gevolgen in gang.

Beeldt u zich even in dat steenkoolcentrales niet meer verzekerbaar zijn, dat olie- en vliegtuigmaatschappijen of sommige autoproducenten geen aansprakelijkheidsverzekering meer kunnen afsluiten. Of dat vastgoed in kustgemeentes niet meer te verzekeren is. Een appartement in Knokke dat over twintig jaar niet langer verzekerbaar is, valt over tien jaar niet meer te verkopen.

Het is duidelijk dat de gevolgen voor de reële economie gigantisch zouden zijn. Woningen die veel minder waard blijken, aandelen die klappen krijgen, langetermijnscenario’s die op de schop kunnen. Wat doe je als bank met activiteiten die niet klimaatbestendig zijn? Met leningen die zijn afgesloten voor een gebouw, fabriek of activiteit die niet langer verzeker- of verkoopbaar blijkt?

De keuzes van herverzekeraars worden niet ingegeven door idealisme of geloof in de klimaatzaak – wel door welbegrepen eigenbelang, risicobeheersing en harde financiële overwegingen. Ook centrale banken en toezichthouders zien de bui al hangen. De centrale banken van Nederland en het VK werken aan stresstests die banken en verzekeraars screenen op hun klimaatbestendigheid.

Reken er dus maar op dat steeds grotere partijen met enorme financiële belangen – herverzekeraars, banken, toezichthouders en regelgevers – hun klimaatberekening zullen maken en de eerste dominostenen van het klimaatbeleid omgooien. Met grote gevolgen voor wie niet voorbereid is.

[begin]