21 dec 2018

Artikel: Verander de wereld, deel je sociaal kapitaal

0 Reacties

Peter De KeyzerEen tip voor aanstormende bankiers: draag geen bruine schoenen.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 21 december 2018.)

In het verleden kreeg lang niet altijd de briljantste kandidaat de job bij een sollicitatie in de Londense City. Wie met bruine schoenen kwam solliciteren, kon bijna onmiddellijk vertrekken. In de City geldt namelijk de ongeschreven regel dat een bankier zwarte schoenen draagt. Het gevolg: mensen uit lagere sociale klassen kwamen er amper aan de bak. Ze hadden misschien wel goeie studieresultaten, maar waren niet op de hoogte van de ongeschreven regels. Hoe los je dat op? Door quota? Door schoenloos te solliciteren?

Het bovenstaande voorbeeld is een typisch geval van insider versus outsider. Insiders hebben een eigen code, taalgebruik of ongeschreven regels. Daarmee houden ze outsiders buiten. Of het nu gaat om golfclubs, vrijmetselaarsloges, fietsvrienden of politieke partijen: elke club selecteert leden op formele én op informele criteria. Officieel is iedereen welkom, officieus moet je de ongeschreven regels kennen.

Dat is niet verboden. Maar als het over de arbeidsmarkt gaat, kunnen ongeschreven regels achterstelling in stand houden. Ik ben ervan overtuigd dat dat in Vlaanderen nog vaak het geval is. De regio wordt dan wel diverser, de segregatie op de arbeidsmarkt is nog altijd hardnekkig. Mensen met een allochtone achtergrond bezetten veel te vaak laaggeschoolde jobs of werken niet. Tegelijk stoten ze veel te weinig door naar de hogere regionen van de arbeidsmarkt. ‘Zwakke studieresultaten!’ roept de ene. ‘Racisme’ antwoordt de andere. Zoals altijd ligt het complexer.

Mensen uit kansarme milieus beschikken over veel minder sociaal kapitaal. Ze hebben vaak te weinig rolmodellen in hun omgeving. Ze kunnen niet terugvallen op een goed geconnecteerd netwerk van insiders. Ze zijn minder op de hoogte van gebruiken of ongeschreven codes uit kansrijke omgevingen. Mensen uit kansrijke milieus kennen die meestal wel. Ze weten hoe je solliciteert, welke boeken je het best leest, hoe de wereld in elkaar zit. Ze krijgen advies dat ertoe doet, leren over het belang van attitudes en hebben soms een mentor. Zelfs bij een misstap krijgen ze vaak opnieuw kansen. Dat is sociaal kapitaal. Het is doorslaggevend voor kansen in het latere leven.

Eigen kring

Het pijnlijke is dat sociaal kapitaal te vaak wordt doorgegeven in de eigen kring. Neem de gemiddelde netwerkreceptie – van een krant, een groot bedrijf of een middenveldorganisatie. Twee kleuren vallen daar meteen op: blank en grijs. Het netwerk van insiders geeft sociaal kapitaal door aan de eigen groep. De outsiders staan buiten. Vaak letterlijk: aan de vestiaire, als bewakingsagent of aan het onthaal.

Ik geloof niet dat je dat oplost met quota of praktijktesten. Een overheid kan de wenselijke samenstelling van de arbeidsmarkt niet zomaar opleggen. Ik geloof wel dat individuele burgers het verschil kunnen maken. Door sociaal kapitaal te delen. Neem Mohamed Ridouani, de nieuwe burgemeester van Leuven en een kind van een laaggeschoold migrantengezin. Op papier had hij geen enkele kans om het ooit tot burgemeester te schoppen. Maar de Leuvense buurtwerking bood hem structuur, taal en een netwerk aan. Sociaal kapitaal dus.

We kunnen blijven jammeren over het feit dat de integratie is mislukt. We kunnen blijven roepen dat het de schuld van de allochtoon of van de racistische Vlaming is. We kunnen praktijktesten invoeren, quota of actieplannen. Het zal allemaal weinig helpen.

Als je echt verandering wil zien, doe dan zelf iets. Reken niet op belangengroepen, de overheid of ‘iemand anders’. Of je nu ondernemer bent, CEO van een bedrijf, zelfstandige of kaderlid in een grote onderneming. Je beschikt duidelijk over tonnen sociaal kapitaal: doe er iets nuttigs mee. Coach een paar allochtone jongeren. Neem elke maand een paar uur tijd voor hen. Wijs ze de weg. Laat ze kennismaken met bedrijven, ondernemers, kennis of technologie. Stel ze voor aan je netwerk. Help ze met hun studies. Geef wat van je sociaal kapitaal door. En leer misschien zelf ook wat bij. Je gaat er niet armer van worden. Integendeel.

Wie op verandering hoopt zonder er zelf iets voor te doen, kan net zo goed op een treinperron staan wachten op een boot.

[begin]