22 jun 2018

Artikel: Als Europa wankelt, kantelt België

0 Reacties

Peter De KeyzerIt’s the end of the world as we know it. De internationale orde zoals we die gekend hebben, ontrafelt in sneltreinvaart. Volgt u even mee. De VS stapten uit het Klimaatverdrag van Parijs, uit de Mensenrechtencommissie van de VN, uit het Trans Pacific Partnership-vrijhandelsverdrag. De G7 werd in de ijskast gestoken. De leden van de NAVO mogen niet langer rekenen op de Amerikaanse militaire paraplu. En er woedt een handelsoorlog.

(Artikel door Peter De Keyzer, hoofdeconoom van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014, zoals gepubliceerd in De Tijd van 22 juni 2018.)

Alsof dat nog niet genoeg was, zijn er ook uitdagingen dichter bij huis. Het Verenigd Koninkrijk heeft besloten de Europese Unie te verlaten. Centraal- en Oost-Europa zijn koele minnaars van Europa geworden. Rusland voert een zachte oorlog tegen de Balten, en Italië wordt bestuurd door populisten die binnenkort lijsten met Roma-zigeuners gaan aanleggen.

Dat is bijzonder slecht nieuws voor de EU. Haar DNA bestaat uit handel, samenwerking, verdragen, multilateralisme en onderhandelde oplossingen. Alle recente ontwikkelingen gaan over protectionisme, eigenbelang, het opzeggen van internationale verdragen en eenzijdige oorlogsverklaringen. De Unie is niet gemaakt voor zo’n vijandige en onstabiele wereld. Wel voor een wereld van steeds meer unie. Waarin landen vredevol met elkaar overleggen. Waarin samenwerking de manier is om te groeien. Waarin de wereld steeds meer evolueert naar het Europese model: stabiel, vrij en democratisch. Dat is niet de richting waarin de wereld vandaag beweegt.

Als de Europese Unie al een probleem heeft, dan heeft België een existentieel probleem. We hebben onze hele toekomst integraal opgehangen aan de Unie. Of het nu gaat over groei, overheidsschulden, begroting, innovatie of migratie. Al decennialang heeft België één oplossing voor elk probleem: meer Europa. Wie vragen durft te stellen bij die voortdurende overdracht van soevereiniteit, wordt weggezet als een nostalgicus die verlangt naar vervlogen tijden van natiestaten. Tijdens de eurocrisis werd in Duitsland of Nederland duchtig gedebatteerd: was de muntunie wel een verstandig idee? De bereidheid om armlastige landen een blanco cheque te geven was er bijzonder klein. Niet zo in België. Elke oplossing moest erin bestaan om nog meer soevereiniteit over te dragen aan Europa.

België heeft de afgelopen decennia zowat alle grote beleidsdomeinen uit handen gegeven. Ons defensiebeleid hebben we uitbesteed aan de NAVO, ons monetair beleid aan de Europese Centrale Bank. Het toezicht op onze begroting en hervormingen is voor de Europese Commissie. Ons buitenlands beleid wordt mee bepaald door de Europese Unie.

Grappen

Nederlanders en Britten grappen vaak dat er een reden is waarom de Belgen zo’n grote fans van de EU zijn. Volgens hen heeft België het zo moeilijk om zelf beslissingen te nemen, dat het heel goed uitkomt dat Europa ze voor ons neemt. Belgische politici misbruiken de EU vaak zelf als een deus ex machina om zaken uit te voeren die ze zelf niet uitgelegd of onderhandeld krijgen. Een politicus die zegt ‘het moet van Europa’ bedoelt eigenlijk ‘ik krijg het zelf niet uitgelegd of onderhandeld’.

Er wordt vaak verwezen naar de lange regeringsvorming van 541 dagen als bewijs van de stabiliteit van het land. Dat België bleef functioneren zonder een regering en zonder in een financiële crisis te verzeilen, was alleen mogelijk omdat we onder de veilige Europese stolp zaten. Hadden we ons een dergelijke crisis kunnen veroorloven met de Belgische frank, onze eigen centrale bank en onze eigen begroting? Helemaal niet. De Europese stolp heeft ertoe geleid dat we zelf niet te hard moesten nadenken over onze positie in de wereld en onze strategie op langere termijn.

De afgelopen decennia had de EU de wind volop in de zeilen. België surfte in het kielzog mee. Ondertussen ziet de wereld er radicaal anders uit. Een wereld met minder vertrouwen en meer machtspolitiek. Minder compromissen en meer eenzijdige dictaten. Van samenwerking naar de politiek van de sterke man. Geen omgeving waarvoor de EU ontworpen is. De EU – de gps waarop we de afgelopen decennia blind navigeerden – sputtert en België is verleerd hoe het zelf een geopolitieke en financieel-economische kaart moet lezen, laat staan dat we zelf nog een route kunnen uitstippelen.

Het riedeltje ‘Europa komt telkens versterkt uit elke crisis’ volstaat niet langer. Dat is een geloofsartikel uit het evangelie van de EU, geen basis voor een doordacht beleid. Het zou verstandig zijn mocht België minstens nadenken over zijn positie in een minder zekere en brutalere wereld. Over hoe we onszelf kunnen helpen en zelf onze weg kunnen uitstippelen, inclusief een plan B voor de Europese Unie. België is het enige land waar ‘meer Europa’ het antwoord is op elk strategisch vraagstuk. We zijn dan ook het enige land dat helemaal stuurloos zal zijn in geval van ‘geen Europa’.

[begin]